Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Điệp

Làng Thái Thiện thuộc tổng Thành Tuy Thượng, quận Long Thành, tỉnh Biên Hòa xưa, bây giờ là xã Phước Thái, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai. Đây là quê hương Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Điệp. Mẹ sinh đầu thế kỷ 20 trong một gia đình nông dân. Như bao thiếu nữ trong làng, mẹ lập gia đình ở lứa tuổi trăng tròn. Năm 1917, mẹ chỉ sinh hạ một con trai là Nguyễn Văn Đang rồi thôi. Mọi người bảo số mẹ hiếm hoi, cây chỉ có một cành sinh một trái.

Mẹ lấy vợ cho anh Đang khi anh trở thành thanh niên đến tuổi đóng thuế thân, nghĩa là đến tuổi thành đinh. Gia đình mẹ chung số phận đói nghèo, thiếu thốn như cả dân tộc ta thuở còn trong vòng nô lệ tối tăm, nhất là khi chịu cảnh một cổ đôi tròng Pháp - Nhật. Khi phong trào Thanh niên Tiền phong phát triển sôi nổi, lòng yêu nước của anh Đang và trai làng Thái Thiện thức dậy, các anh hăng hái tham gia tập luyện và tuần tra canh gác xóm làng. Ngày 24/8/1945, chi bộ Đảng ở Long Thành lãnh đạo nhân dân trong quận nổi dậy cướp chính quyền thắng lợi.

Anh Đang và bao người hào hứng đi nghe cán bộ Việt Minh diễn thuyết về nước Việt Nam độc lập, chính phủ Cụ Hồ bãi bỏ mọi sắc thuế: thuế thân, thuế chợ... và mọi tài sản của các chủ sở người Pháp nay là của chúng ta... Mẹ Điệp tuy không hiểu rõ những điều đó, nhưng thấy con mình và dân làng say sưa trong ngày hội lớn của chế độ dân chủ cộng hòa, làng xã không còn ban hội tề, mẹ và mọi người có thể vào rừng lấy củi tự do thì mẹ cũng rất vui. Anh Nguyễn Văn Đang trở thành nhân viên Quốc gia tự vệ cuộc của xã (ít lâu sau, đổi thành công an). Ngày ông Táo chầu trời (23 tháng 12 âm lịch) năm Ất Dậu, quân Pháp trở lại chiếm đóng quận lỵ Long Thành và nống ra lấn chiếm một số xã khác. Phước Thái vẫn thuộc khu tự do, bị máy bay địch nhiều lần bắn phá. Một số đơn vị bộ đội về đóng quân được nhân dân tận tình giúp đỡ: nhường nhà cho ở, góp gạo nuôi quân, cho mượn xuồng ghe chở anh em, cho mượn xe bò, xe trâu chở gạo và một số đồ quân dụng... Gia đình mẹ Điệp là gia đình cán bộ cơ sở dĩ nhiên sốt sắng trong những việc này.

Sau Hiệp định sơ bộ 6/3/1946, quân Pháp đóng nhiều bót - trong đó có bót Phước Thái - để bảo vệ trục giao thông chiến lược Sài Gòn - Biên Hòa - Vũng Tàu. Dân làng Thái Thiện phần lớn vào rừng tránh giặc. Gia đình mẹ Điệp ở trong số này. Cuối tháng 9/1946, ta tiến hành một đợt tổng phá tề trừ gian trong toàn huyện Long Thành. 28 ban hội tề ở 28 xã bị giải tán, số tay sai đắc lực bị xử lý, số khác được giáo dục rồi thả về sau khi cam kết từ nay không theo giặc nữa. Anh Hai Đang là công an, đã tích cực tham gia làm nhiệm vụ này. Tháng 10/1946, địch rút một loạt đồn bót - trong số đó có bót Phước Thái - do không kiểm soát được tình hình. Phước Thái trở thành vùng độc lập. Gia đình mẹ Điệp cũng như nhân dân xã rất vui mừng vì đỡ phải chạy giặc, song vẫn ở nơi sơ tán, không về nhà cũ. Quê hương mẹ trở thành xã căn cứ, lâu lâu mới có một trận giặc càn. Mẹ tham gia hội Mẹ chiến sĩ, tiếp tục cùng vợ anh Đang ra sức lao động cần cù trên đồng ruộng để nuôi sống gia đình và đóng góp phần nào cho kháng chiến. Mẹ tham gia đi úy lạo, tặng bánh trái, gạo, quần áo cho các đơn vị bộ đội chiến thắng ghé qua địa phương.

Từ cuối năm 1949, tên hung thần Suacot (dân gọi là Ba xi cô) được cử làm chỉ huy trưởng chi khu. Y xây dựng lực lượng biệt kích com măng đô (Commando), dùng bọn này liên tục càn quét đột kích vào vùng độc lập. Sáng 26/6/1950 (12 tháng 5 năm Canh Dần), trên đường từ nhà ra trụ sở làm việc, anh Nguyễn Văn Đang bị lọt ổ phục kích địch và hy sinh. Mẹ Nguyễn Thị Điệp vô cùng đau xót, thương con khôn nguôi và căm thù giặc sâu sắc... Các cuộc càn bố liên miên của địch, khiến dân Phước Thái khó làm ăn sinh sống. Để tránh đạn bom ác liệt, chị Hồ Thành - vợ liệt sĩ Hai Đang - bồng con nhỏ là Nguyễn Ngọc Trí mới 6 tuổi, về sở cao su Bình Sơn làm phu cạo mủ. Mẹ Nguyễn Thị Điệp còn bám Thái Thiện một thời gian dài mới chịu về sống cùng con dâu và cháu nội. Trong thời kỳ chống Mỹ, mẹ Điệp và chị Thành trở thành cơ sở mật đóng góp cho giải phóng. Khi trưởng thành, cháu nội của mẹ là Nguyễn Ngọc Trí được cán bộ ta móc nối giáo dục cũng đi theo cách mạng. Anh vào du kích rồi gia nhập bộ đội đơn vị 207; đến năm 1973 được chuyển qua công an tỉnh Biên Hòa (cũ).

Mẹ Nguyễn Thị Điệp qua đời đã lâu. Ba thế hệ của gia đình mẹ đều đi theo Đảng. Để ghi nhớ công ơn của mẹ đã sinh thành, hiến dâng cho Tổ quốc người con trai duy nhất, Nhà nước ta truy tặng mẹ danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 522/KTCTN ngày 27/8/1995.