Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Đời (1920-1962)

Mẹ Nguyễn Thị Đời sinh năm 1920 tại xã Tam An, quận Long Thành, tỉnh Biên Hòa (nay là tỉnh Đồng Nai) trong một gia đình nông dân nghèo, lớn lên cũng lấy

chồng nghèo. Đôi vợ chồng trẻ phải đi làm mướn và cấy rẽ ruộng của bà Tổng - một chủ điền lớn ở làng - để kiếm sống. Những lúc không làm ruộng, ông Trần Văn Rẻ, chồng mẹ, lại lặn lội sông nước Đồng Nai làm thêm nghề đăng tôm cá. Hồi đó, chưa có lưới ny lông, nhẹ nhàng tiện dụng như bây giờ, đăng tre cào tôm cá rất nặng, nên ông sớm mắc bệnh phổi vì quá lao lực. Ăn thiếu, làm nhiều và nặng nhọc, không có thuốc nên có lúc ông ho khạc ra hàng bụm mủ. Sau này, ông mất khả năng lao động cho đến lúc chết.

Mẹ Đời bị bệnh tim bẩm sinh, không làm được việc nặng. Vợ chồng mẹ sinh hạ ba mụn con song hai người chết yểu, còn lại Trần Văn Đắc lớn lên đến tuổi trưởng thành (Đắc sinh năm 1940, sau này đi giải phóng lấy tên là Hoàng).

Gia đình mẹ Đời triền miên nghèo khó, nhưng vì Đắc là con một nên mẹ cũng cho con học hành vài năm vừa đủ biết đọc, biết viết rồi thôi. Đắc nối nghiệp cha cũng làm ruộng, làm đăng kiếm cá nhưng anh sống trong một thời kỳ đầy khó khăn. Chính quyền Mỹ - Diệm ngày càng đàn áp, khủng bố nhân dân, chúng ngày đêm lùng sục, bắt bớ giam cầm, tù đày, bắn giết số cán bộ đảng viên nằm vùng và số cơ sở mật nuôi giấu anh em. Sau các đợt tố Cộng, diệt Cộng, sau các chiến dịch hành quân của lính và cảnh sát, vùng Tam An hầu như không còn bao nhiêu mầm mống cách mạng. Mấy năm 1957- 1959 là thời kỳ đen tối ở Tam An cũng như toàn quận Long Thành và khắp miền Nam. Luật 10-59 và chiếc máy chém là đỉnh cao của chiến lược chiến tranh.

Đầu năm 1960, ngọn lửa Đồng khởi từ Bến Tre lan ra khắp miền Nam. Đã có vợ và một con, nhưng anh Trần Văn Đắc (tức Hoàng) không cam chịu cảnh cá chậu chim lồng trong ấp chiến lược, nên ăn xong cái tết Tân Sửu (1961), anh gia nhập du kích xã, chiến đấu giải phóng quê hương. Cha mẹ bệnh tật cùng người vợ trẻ và đứa con thơ của anh đều bị gom vào vòng rào kẽm gai, trong vài dãy nhà đơn sơ gần trụ sở xã bây giờ. Nhờ sự giúp đỡ của cơ sở mật - ta đưa vào hàng ngũ địch - thi thoảng anh và đồng đội vượt vòng rào ấp chiến lược và các trạm gác, lẻn về thăm nhà. Mẹ Đời rất mừng thấy con vẫn mạnh khỏe, nhưng lại buồn vì không có gì cho con mang vào căn cứ. Mẹ không thể đi thăm anh vì bệnh tật ngày càng nặng. Chỉ có vợ anh đôi khi liều vượt hàng rào lính đi thăm anh mà thôi.

Mẹ Nguyễn Thị Đời tạ thế ngày 17/10/1962 (19 tháng 9 năm Nhâm Dần). Anh Trần Văn Đắc không thể về đưa đám mẹ vì lúc này địch tiến hành càn quét Tam An rất ác liệt sau khi lực lượng giải phóng và du kích xã hạ bót, phá ấp chiến lược tại đây.

Địa bàn Tam An là nơi ta và địch giành giật nhau ngày càng ác liệt. Năm 1962-1963 địch rải chất độc khai quang, vườn tược cây trái vùng Tam An chết rụi. Nhưng chỉ vài năm sau, mưa nắng làm cây cối hồi sinh, mọc thành rừng khắp các ấp. Anh em ta nhờ đó về trụ bám đánh giặc. Vợ anh Đắc quen dần với đạn bom, đi thăm chồng nhiều lần, sinh thêm ba con nữa.

Đêm mùng một tháng ba năm Kỷ Dậu, xã đội trưởng Trần Văn Đắc (tức Hoàng) về thăm nhà. Tám giờ sáng hôm sau mùng hai tháng ba âm lịch (18/4/1969) anh cùng hai du kích lượm trái pháo lép của địch đem sửa ở lùm tre nhà bà Bảy già (ấp 2) tính mang gài đánh giặc, không may trái nổ anh và anh Loan hy sinh, Chín Nam bị thương. Đồng đội khiêng đi chôn cất trước khi lính Mỹ kéo tới bao vây cả khu vực.

Mẹ Nguyễn Thị Đời tạ thế trong lúc quê hương đang ngút trời bom đạn. Tổ quốc không quên ơn mẹ đã cống hiến cho sự nghiệp giải phóng đất nước một người con duy nhất, đã truy tặng mẹ danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 438/KTCTN ngày 24/4/1995