Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Dư

Mẹ Nguyễn Thị Dư sinh năm 1928 tại xã Duy Hòa, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam.

Duy Xuyên quê mẹ Dư là địa phương có truyền thống cách mạng từ rất sớm. Ngày

30/4/1930, Chi bộ Đảng đầu tiên đã ra đời ở Duy Xuyên, sau đó nhanh chóng phát triển lãnh đạo quần chúng tham gia chống sưu cao, thuế nặng, đòi chia ruộng đất, giúp đỡ người nghèo, quyên góp tiền bạc. Duy Xuyên là địa phương khởi nghĩa giành được chính quyền sớm của tỉnh Quảng Nam vào ngày 18/8/1945. Chồng của mẹ Dư là ông Bùi Đình Sáng tham gia kháng chiến chống Pháp từ những ngày đầu, sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc, để lại vợ và người con trai duy nhất Bùi Ba. Một thời gian sau mẹ Dư nhận được tin ông Sáng không còn nên mấy năm sau đó mẹ đi bước nữa với ông Nguyễn Khuyến, cũng là một cơ sở cách mạng ở Duy Xuyên như mẹ. Với ông Khuyến, mẹ sinh được 8 người con. Ông Khuyến cũng xem Bùi Ba như các con ruột của mình.

Trong kháng chiến chống Mỹ, căn cứ địa cách mạng của Đặc khu Quảng Đà đặt ở Hòn Tàu của huyện Duy Xuyên. Lúc ấy, Quảng Đà có 441 thôn thì bị địch san bằng 353 thôn, phần lớn nhân dân vùng đồng bằng giải phóng bị dồn vào vùng địch kiểm soát, vùng ven đô hầu như trắng đất, trắng dân. Trong điều kiện đó, đồng bào các xã ở Duy Xuyên, trong đó có gia đình mẹ Dư thường xuyên ăn độn củ rừng, để dành lương thực tiếp tế cho cán bộ, chiến sĩ ở Hòn Tàu. Các con của mẹ Dư cũng thoát ly theo cách mạng, trong đó có cả người con lớn Bùi Ba.

Quân Mỹ liên tục tấn công Hòn Tàu để diệt cái gai trong mắt, thậm chí dùng cả bom B52 ném xuống căn cứ Hòn Tàu. Rạng sáng 22/5/1972, địch đổ hàng ngàn quân bao vây căn cứ Hòn Tàu đồng thời ném bom B52 làm nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh, trong đó có 10 cán bộ Ban Tuyên huấn Đặc khu ủy Quảng Đà bị bom B52 đánh sập hang, đến tháng 8/2011 mới tìm thấy toàn bộ hài cốt. Con trai mẹ là Bùi Ba cũng hy sinh. Liệt sĩ Bùi Ba được truy tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba, số 492 theo Quyết định số 770 do Chủ tịch Hội đồng cố vấn Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam Nguyễn Hữu Thọ ký ngày 12/12/1975.

Đến nước hòa bình chưa bao lâu thì chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, con trai mẹ Nguyễn Quốc Tam tham gia làm nhiệm vụ quốc tế. Ngày 2/4/1978, Thiếu úy Công an nhân dân vũ trang Nguyễn Quốc Tam (sinh năm 1943) đã hy sinh trong chiến tranh biên giới Tây Nam (Bằng Tổ quốc ghi công số 9k-929 theo Quyết định số 93/TTga do Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng ký ngày 30/1/1980).

Năm 1984, gia đình mẹ Dư cùng con trai út Nguyễn Văn Lá chuyển vào Đồng Nai sinh sống ở ấp Tây Ninh, xã Lang Minh, huyện Xuân Lộc. Tại đây, ông Nguyễn Khuyến qua đời năm 2004, còn mẹ Nguyễn Thị Dư qua đời ngày 25/2/2013. Mẹ được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định so 2393/QĐ-CTN ngày 26/9/2014.