Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Gấm (1921-2014)

Má bảo, ở một mình buồn lắm nên gặp ai quen, má cũng mời vô ăn cơm. Được dịp ôn lại những kỷ niệm cũ, má lúc khóc, lúc cười, lúc lại mở ngăn kéo tủ, loay hoay lục tìm gì đó. Má cứ vừa tìm cái nọ, bỏ cái kia, vừa rỉ rả kể cho tôi nghe về người con độc nhất đã hy sinh cách đây 26 năm.

Má Nguyễn Thị Gấm sinh năm 1921, không chôn nhau cắt rốn ở Đồng Nai mà quê hương má ở xã Kiểm Phước, huyện Gò Công, tỉnh Tiền Giang. Cha mẹ của má hiếm hoi, chỉ sinh được hai người con là Nguyễn Thị Gấm và Nguyễn Văn Bé. Nông dân rặt, nhưng vì ít con nên ông bà cũng cố tạo điều kiện cho con cái đến trường, đặng có “vài hột chữ bỏ bụng”. Má Gấm biết đọc, biết viết thì nghỉ học, ở nhà phụ ba má coi nhà, làm ruộng. Năm 21 tuổi, má thương anh Võ Văn Xé, một nông dân hiền lành chân chất, người cùng quê. Hai vợ chồng trẻ cưới nhau và năm sau (1943), má sinh người con trai đầu lòng Võ Văn Hai. Má không nhớ rõ ngày tháng chỉ nhớ sau đó, cha ruột và chồng má đều mất sớm, lúc Võ Văn Hai còn đang học trường tiểu học Gò Công. Người em trai độc nhất của má là anh Nguyễn Văn Bé cũng tham gia hoạt động Việt Minh và hy sinh khi mới 19 tuổi. Võ Văn Hai trở thành niềm hy vọng và chỗ dựa độc nhất của bà ngoại và mẹ, hai người phụ nữ chân yếu tay mếm.

Vào tuổi thanh niên, Hai lớn bổng lên, trở thành một chàng trai cao lớn, nước da sáng, lại hay nói, hay cười.

Anh yêu cô Được, người cùng quê, một thôn nữ xinh đẹp dễ thương. Má Gấm muốn con cưới vợ ngay để có dâu hủ hỉ, có cháu nội bồng cho vui cửa, vui nhà. Nhưng người con trai chỉ làm đám hỏi, chưa muốn cưới vì còn muốn rảnh rang bay nhảy. Má đâu ngờ, con mình đã bí mật tham gia hoạt động cách mạng từ khi nào. Năm 1966, tròn tuổi 23, Võ Văn Hai tạm biệt vợ chưa cưới và mẹ lên đường nhập ngũ. Ngày anh đi, má khóc ròng. Cô người yêu của anh cũng khóc ròng. Nhưng má hiểu, có giữ con cũng không được trong hoàn cảnh chiến tranh ngày càng ác liệt, đám thanh niên cùng thế hệ với con má đã thi nhau lên đường giết giặc. Đơn vị của anh Hai đóng quân ở tận Nhị Quý, ba bề bốn bên là đồng nước mênh mông. Mỗi lần đi thăm con, má phải theo xuồng và cũng phải ngụy trang kỹ để bọn “đầm già” không phát hiện được. Nhiều lần ngồi trên xuồng, nhìn cảnh dập dềnh sóng nước, trên đầu, bọn “đầm già” vè vè quần đảo, nghiêng ngó, lâu lâu lại xả súng xuống đám lục bình khả nghi, má chỉ lo chết không được gặp con. Mỗi lần thấy má lên, tay mang lỉnh kỉnh những giỏ đệm đựng đầy gạo, gà vịt, quần áo, thuốc chích... anh Hai chạy nhào ra, ôm chầm lấy má. Rồi má kể cho anh nghe chuyện nhà cửa, heo gà, giục anh về cưới vợ để má có cháu bồng...

Năm 1972, bọn địch bắt má đi tập trung cải tạo 10 ngày vì có con theo Cộng sản. Ngày thứ chín của đợt cải huấn, má được một chị cơ sở báo tin con hy sinh. Trong một trận chống càn, tiểu đội của anh Hai đã rơi vào tay giặc. Chúng dùng xe lội nước kéo lết các anh trên ruộng, cho đến khi không còn một người sống sót. Nghe tin ruột gan má sôi sục, muốn gào khóc, chửi bới địch một trận cho hả. Nhưng

má kìm lại được vì đang sống trong vòng vây của địch, chỉ sơ hở đôi chút là bị chúng khủng bố. Sau cải huấn, má chạy lên Cai Lậy, sụp xuống trước nấm mộ đất khô nứt nẻ, bên dưới có đứa con vàng ngọc độc nhất của má

Má được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng năm 1994