MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ LAI
Giữa nhịp sống sôi động của Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay, có những con người đã trở thành một phần ký ức sống của dân tộc. Họ không đứng trong những trang sách lịch sử, cũng không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những lễ kỷ niệm lớn. Họ sống giản dị giữa đời thường, bên con cháu, nhưng cuộc đời họ lại gắn với những năm tháng không thể nào quên của đất nước. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lai là một người như thế. Mẹ hiện sinh sống tại phường Phú Định, Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2026, khi tuổi đời đã vượt qua một thế kỷ, Mẹ vẫn được các đoàn đại biểu của thành phố, địa phương và các đơn vị đến thăm hỏi, động viên. Ngày 6/2/2026, đoàn lãnh đạo Thành ủy, HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM do đồng chí Lê Quốc Phong dẫn đầu đã đến thăm Mẹ Nguyễn Thị Lai tại nhà riêng. Khi ấy, Mẹ được ghi nhận 102 tuổi. Ở tuổi ấy, cuộc đời của một con người đã dài hơn rất nhiều so với những gì một thế hệ bình thường có thể hình dung. Mẹ đã chứng kiến những năm tháng chiến tranh, những cuộc chia ly, những mất mát, rồi chứng kiến ngày đất nước hòa bình, thống nhất và từng bước phát triển. Nhưng với Mẹ, lịch sử không chỉ là những mốc thời gian, lịch sử là những người con, lịch sử là những lần tiễn biệt, lịch sử là sự chờ đợi và lịch sử cũng là những nỗi đau mà một người mẹ đã mang theo suốt phần đời còn lại.
Mẹ Nguyễn Thị Lai có 7 người con. Trong số đó, hai người con là liệt sĩ Lê Thanh Phong và liệt sĩ Lê Hồng Cẩm, đã hy sinh trong thời kỳ chống Mỹ. Hiện Mẹ sống cùng gia đình người con gái út, hai người con đã ra đi còn mẹ vẫn mạnh mẽ ở lại. Và hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày tháng ấy.
Những năm tháng đất nước chưa có bình yên
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, chiến tranh có thể là một khái niệm được học trong sách giáo khoa. Những cụm từ như “kháng chiến chống Mỹ”, “giải phóng miền Nam”, “thống nhất đất nước” xuất hiện trong những bài học lịch sử. Nhưng đối với thế hệ của Mẹ Nguyễn Thị Lai, chiến tranh không phải là một bài học. Chiến tranh là cuộc sống. Chiến tranh hiện diện trong từng gia đình, từng con đường, từng xóm nhỏ. Chiến tranh khiến những người con đang tuổi thanh xuân phải rời mái nhà để đi đến những nơi mà họ không biết chắc ngày trở về. Và chiến tranh cũng khiến những người mẹ phải học cách chờ đợi. Có lẽ không có sự chờ đợi nào dài hơn sự chờ đợi của một người mẹ mong con trở về. Mỗi lần có tin từ chiến trường, đó có thể là niềm vui. Một lá thư, một dòng tin nhắn gửi về từ một nơi xa xôi có thể khiến cả gia đình nhẹ lòng. Nhưng cũng có những ngày chờ đợi không có thư. Những ngày ấy nối tiếp những ngày khác. Cho đến khi tin dữ đến. Với Mẹ Nguyễn Thị Lai, sự mất mát ấy không chỉ đến một lần. Hai người con của Mẹ đã hy sinh trong thời kỳ chống Mỹ. Những người con ấy từng là những đứa trẻ lớn lên trong vòng tay mẹ. Họ từng có tuổi thơ, có gia đình, có những ước mơ và những dự định riêng. Nhưng chiến tranh đã đưa họ đến một lựa chọn khác. Họ đã hy sinh. Mẹ đã trở thành một trong những người mẹ mang trên mình nỗi đau lớn lao của chiến tranh.
Hai người con và sự hy sinh không thể đo đếm
Người ta có thể dùng những con số để ghi lại lịch sử. Bao nhiêu người đã hy sinh. Bao nhiêu người bị thương. Bao nhiêu gia đình chịu mất mát. Bao nhiêu người trở về. Nhưng phía sau mỗi con số là một cuộc đời. Phía sau mỗi liệt sĩ là một người mẹ. Phía sau mỗi tấm bia ghi tên là một gia đình từng có tiếng cười. Với Mẹ Nguyễn Thị Lai, hai người con – liệt sĩ Lê Thanh Phong và liệt sĩ Lê Hồng Cẩm – không chỉ là những cái tên trong hồ sơ chính sách. Họ là những người con Mẹ đã sinh ra, nuôi dưỡng và nhìn thấy trưởng thành trước khi họ ra đi làm nhiệm vụ và không trở về.
Thông tin được Báo Người Lao Động đăng tải tháng 2/2026 cho biết Mẹ Lai có 7 người con, trong đó hai người là liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ chống Mỹ. Chính từ sự hy sinh ấy, Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng. Danh hiệu ấy cao quý, nhưng đằng sau danh hiệu là một câu chuyện rất đỗi đời thường. Một người mẹ mất con. Một gia đình mất đi những thành viên thân yêu. Một khoảng trống không gì có thể lấp đầy. Thời gian có thể làm dịu đi những nỗi đau, nhưng không thể xóa đi ký ức. Có những người con đã nằm xuống hơn nửa thế kỷ, nhưng trong ký ức của mẹ, họ vẫn là những người con của mình.
Khi chiến tranh đi qua, nỗi nhớ vẫn ở lại
Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc. Đất nước bước vào một thời kỳ mới. Những người lính trở về. Những gia đình được đoàn tụ. Những thành phố và làng quê từng chịu bom đạn bắt đầu được xây dựng lại. Nhưng không phải gia đình nào cũng có đủ người để trở về. Có những bà mẹ cả đời không còn được nhìn thấy con. Có những người vợ mãi mãi không gặp lại chồng. Có những đứa trẻ lớn lên mà thiếu bóng cha. Và có những người mẹ như Mẹ Nguyễn Thị Lai, mang theo ký ức về những người con đã hy sinh trong suốt phần đời còn lại. Hòa bình đối với những gia đình ấy có một ý nghĩa rất đặc biệt. Đó là niềm vui của đất nước. Nhưng đồng thời cũng là sự nhắc nhớ về những người đã không thể nhìn thấy ngày hòa bình. Có lẽ vì thế, mỗi khi những ngày lễ lớn đến, khi đất nước tổ chức các hoạt động tưởng niệm, tri ân, người ta càng hiểu hơn giá trị của việc chăm sóc các gia đình chính sách và Mẹ Việt Nam Anh hùng. Bởi chăm sóc Mẹ không chỉ là chăm sóc một người cao tuổi. Đó còn là chăm sóc một phần ký ức của dân tộc.Một nhân chứng lịch sử vẫn còn hiện diện
Điều đặc biệt trong câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Lai là Mẹ vẫn còn sống giữa thành phố hôm nay. Mẹ không phải là một nhân vật chỉ còn lại trong tư liệu. Mẹ là một nhân chứng bằng xương bằng thịt. Mẹ đã sống qua những năm tháng mà thế hệ trẻ hôm nay chỉ có thể tìm hiểu qua sách vở.
Ngày 6/2/2026, đoàn lãnh đạo TP.HCM đến thăm Mẹ tại phường Phú Định. Qua thông tin được Báo Người Lao Động đăng tải, Mẹ khi ấy 102 tuổi và đang sống cùng gia đình người con gái út.
Đến tháng 7/2026, Mẹ tiếp tục được đoàn đại biểu TP.HCM đến thăm, tặng quà và tri ân nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Nguồn tin của Thành ủy TP.HCM xác nhận Mẹ Nguyễn Thị Lai là một trong những Mẹ Việt Nam Anh hùng tại phường Phú Định được đoàn đến thăm. Những cuộc thăm hỏi ấy có thể chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn. Một bó hoa. Một phần quà. Một lời chúc sức khỏe. Một cái nắm tay. Nhưng phía sau những hành động tưởng như giản dị ấy là sự tiếp nối của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Bởi một dân tộc chỉ thực sự trân trọng hòa bình khi biết nhớ đến những người đã hy sinh để đất nước có được hòa bình.
