MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ LAI – NGƯỜI MẸ MANG TRONG TIM NHỮNG MÙA KÝ ỨC

Người mẹ giữa lòng thành phố

Giữa nhịp sống sôi động của Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay, có những con người đã trở thành một phần ký ức sống của dân tộc. Họ không đứng trong những trang sách lịch sử, cũng không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những lễ kỷ niệm lớn. Họ sống giản dị giữa đời thường, bên con cháu, nhưng cuộc đời họ lại gắn với những năm tháng không thể nào quên của đất nước. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lai là một người như thế. Mẹ hiện sinh sống tại phường Phú Định, Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2026, khi tuổi đời đã vượt qua một thế kỷ, Mẹ vẫn được các đoàn đại biểu của thành phố, địa phương và các đơn vị đến thăm hỏi, động viên. Ngày 6/2/2026, đoàn lãnh đạo Thành ủy, HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM do đồng chí Lê Quốc Phong dẫn đầu đã đến thăm Mẹ Nguyễn Thị Lai tại nhà riêng. Khi ấy, Mẹ được ghi nhận 102 tuổi. Ở tuổi ấy, cuộc đời của một con người đã dài hơn rất nhiều so với những gì một thế hệ bình thường có thể hình dung. Mẹ đã chứng kiến những năm tháng chiến tranh, những cuộc chia ly, những mất mát, rồi chứng kiến ngày đất nước hòa bình, thống nhất và từng bước phát triển. Nhưng với Mẹ, lịch sử không chỉ là những mốc thời gian, lịch sử là những người con, lịch sử là những lần tiễn biệt, lịch sử là sự chờ đợi và lịch sử cũng là những nỗi đau mà một người mẹ đã mang theo suốt phần đời còn lại.

Mẹ Nguyễn Thị Lai có 7 người con. Trong số đó, hai người con là liệt sĩ Lê Thanh Phong và liệt sĩ Lê Hồng Cẩm, đã hy sinh trong thời kỳ chống Mỹ. Hiện Mẹ sống cùng gia đình người con gái út, hai người con đã ra đi còn mẹ vẫn mạnh mẽ ở lại. Và hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày tháng ấy.

Những năm tháng đất nước chưa có bình yên

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, chiến tranh có thể là một khái niệm được học trong sách giáo khoa. Những cụm từ như “kháng chiến chống Mỹ”, “giải phóng miền Nam”, “thống nhất đất nước” xuất hiện trong những bài học lịch sử. Nhưng đối với thế hệ của Mẹ Nguyễn Thị Lai, chiến tranh không phải là một bài học. Chiến tranh là cuộc sống. Chiến tranh hiện diện trong từng gia đình, từng con đường, từng xóm nhỏ. Chiến tranh khiến những người con đang tuổi thanh xuân phải rời mái nhà để đi đến những nơi mà họ không biết chắc ngày trở về. Và chiến tranh cũng khiến những người mẹ phải học cách chờ đợi. Có lẽ không có sự chờ đợi nào dài hơn sự chờ đợi của một người mẹ mong con trở về. Mỗi lần có tin từ chiến trường, đó có thể là niềm vui. Một lá thư, một dòng tin nhắn gửi về từ một nơi xa xôi có thể khiến cả gia đình nhẹ lòng. Nhưng cũng có những ngày chờ đợi không có thư. Những ngày ấy nối tiếp những ngày khác. Cho đến khi tin dữ đến. Với Mẹ Nguyễn Thị Lai, sự mất mát ấy không chỉ đến một lần. Hai người con của Mẹ đã hy sinh trong thời kỳ chống Mỹ. Những người con ấy từng là những đứa trẻ lớn lên trong vòng tay mẹ. Họ từng có tuổi thơ, có gia đình, có những ước mơ và những dự định riêng. Nhưng chiến tranh đã đưa họ đến một lựa chọn khác. Họ đã hy sinh. Mẹ đã trở thành một trong những người mẹ mang trên mình nỗi đau lớn lao của chiến tranh.

Hai người con và sự hy sinh không thể đo đếm

Người ta có thể dùng những con số để ghi lại lịch sử. Bao nhiêu người đã hy sinh. Bao nhiêu người bị thương. Bao nhiêu gia đình chịu mất mát. Bao nhiêu người trở về. Nhưng phía sau mỗi con số là một cuộc đời. Phía sau mỗi liệt sĩ là một người mẹ. Phía sau mỗi tấm bia ghi tên là một gia đình từng có tiếng cười. Với Mẹ Nguyễn Thị Lai, hai người con – liệt sĩ Lê Thanh Phong và liệt sĩ Lê Hồng Cẩm – không chỉ là những cái tên trong hồ sơ chính sách. Họ là những người con Mẹ đã sinh ra, nuôi dưỡng và nhìn thấy trưởng thành trước khi họ ra đi làm nhiệm vụ và không trở về.

Thông tin được Báo Người Lao Động đăng tải tháng 2/2026 cho biết Mẹ Lai có 7 người con, trong đó hai người là liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ chống Mỹ. Chính từ sự hy sinh ấy, Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng. Danh hiệu ấy cao quý, nhưng đằng sau danh hiệu là một câu chuyện rất đỗi đời thường. Một người mẹ mất con. Một gia đình mất đi những thành viên thân yêu. Một khoảng trống không gì có thể lấp đầy. Thời gian có thể làm dịu đi những nỗi đau, nhưng không thể xóa đi ký ức. Có những người con đã nằm xuống hơn nửa thế kỷ, nhưng trong ký ức của mẹ, họ vẫn là những người con của mình.

Khi chiến tranh đi qua, nỗi nhớ vẫn ở lại

Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc. Đất nước bước vào một thời kỳ mới. Những người lính trở về. Những gia đình được đoàn tụ. Những thành phố và làng quê từng chịu bom đạn bắt đầu được xây dựng lại. Nhưng không phải gia đình nào cũng có đủ người để trở về. Có những bà mẹ cả đời không còn được nhìn thấy con. Có những người vợ mãi mãi không gặp lại chồng. Có những đứa trẻ lớn lên mà thiếu bóng cha. Và có những người mẹ như Mẹ Nguyễn Thị Lai, mang theo ký ức về những người con đã hy sinh trong suốt phần đời còn lại. Hòa bình đối với những gia đình ấy có một ý nghĩa rất đặc biệt. Đó là niềm vui của đất nước. Nhưng đồng thời cũng là sự nhắc nhớ về những người đã không thể nhìn thấy ngày hòa bình. Có lẽ vì thế, mỗi khi những ngày lễ lớn đến, khi đất nước tổ chức các hoạt động tưởng niệm, tri ân, người ta càng hiểu hơn giá trị của việc chăm sóc các gia đình chính sách và Mẹ Việt Nam Anh hùng. Bởi chăm sóc Mẹ không chỉ là chăm sóc một người cao tuổi. Đó còn là chăm sóc một phần ký ức của dân tộc.

Một nhân chứng lịch sử vẫn còn hiện diện

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Lai là Mẹ vẫn còn sống giữa thành phố hôm nay. Mẹ không phải là một nhân vật chỉ còn lại trong tư liệu. Mẹ là một nhân chứng bằng xương bằng thịt. Mẹ đã sống qua những năm tháng mà thế hệ trẻ hôm nay chỉ có thể tìm hiểu qua sách vở.

Ngày 6/2/2026, đoàn lãnh đạo TP.HCM đến thăm Mẹ tại phường Phú Định. Qua thông tin được Báo Người Lao Động đăng tải, Mẹ khi ấy 102 tuổi và đang sống cùng gia đình người con gái út.

Đến tháng 7/2026, Mẹ tiếp tục được đoàn đại biểu TP.HCM đến thăm, tặng quà và tri ân nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Nguồn tin của Thành ủy TP.HCM xác nhận Mẹ Nguyễn Thị Lai là một trong những Mẹ Việt Nam Anh hùng tại phường Phú Định được đoàn đến thăm. Những cuộc thăm hỏi ấy có thể chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn. Một bó hoa. Một phần quà. Một lời chúc sức khỏe. Một cái nắm tay. Nhưng phía sau những hành động tưởng như giản dị ấy là sự tiếp nối của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Bởi một dân tộc chỉ thực sự trân trọng hòa bình khi biết nhớ đến những người đã hy sinh để đất nước có được hòa bình.

Thành phố hôm nay và ký ức của ngày hôm qua

Nếu nhìn Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay, thật khó hình dung thành phố đã từng trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt như thế nào. Những con đường đông đúc, những tòa nhà cao tầng, những trường học đầy tiếng trẻ thơ, những khu dân cư nhộn nhịp, những công viên, bệnh viện, trung tâm thương mại và những công trình hiện đại. Tất cả tạo nên diện mạo của một thành phố đang phát triển. Nhưng giữa sự phát triển ấy vẫn có những người như Mẹ Nguyễn Thị Lai – những con người là cầu nối giữa hiện tại và quá khứ. Một thành phố hiện đại không có nghĩa là được phép quên đi lịch sử. Ngược lại, càng phát triển, con người càng cần hiểu mình đã đi đến ngày hôm nay bằng con đường nào. Mỗi thế hệ có một nhiệm vụ riêng. Thế hệ của Mẹ đã trải qua chiến tranh. Thế hệ sau chiến tranh góp phần xây dựng lại quê hương. Thế hệ trẻ hôm nay có trách nhiệm học tập, lao động, sáng tạo và gìn giữ những giá trị mà cha ông để lại.

Những chuyến thăm không chỉ để trao quà

Trong nhiều năm qua, việc thăm hỏi, chăm sóc Mẹ Việt Nam Anh hùng đã trở thành một hoạt động có ý nghĩa trong đời sống xã hội. Nhưng nếu chỉ nhìn đó là những chuyến đi trao quà, chúng ta có thể chưa nhìn hết ý nghĩa của hoạt động này. Mỗi lần đến thăm một Mẹ Việt Nam Anh hùng là một lần thế hệ hôm nay có cơ hội đến gần lịch sử hơn. Đối với học sinh, việc được gặp một nhân chứng lịch sử có thể để lại ấn tượng khác hoàn toàn so với việc đọc một đoạn văn trong sách. Một bức ảnh có thể giúp các em hình dung. Một câu chuyện có thể giúp các em hiểu. Nhưng gặp một người đã thật sự sống qua chiến tranh có thể giúp các em cảm nhận. Đó chính là giá trị của giáo dục truyền thống bằng nhân chứng sống. Nếu có dịp để học sinh được đến thăm Mẹ Nguyễn Thị Lai, các em có thể bắt đầu bằng những câu hỏi rất đơn giản:

“Mẹ sinh năm nào?”

“Mẹ có bao nhiêu người con?”

“Những người con của Mẹ đã hy sinh như thế nào?”

“Mẹ cảm thấy thế nào khi đất nước hòa bình?”

“Điều Mẹ mong muốn nhất dành cho thế hệ trẻ hôm nay là gì?”

Những câu hỏi ấy không chỉ giúp học sinh tìm hiểu lịch sử. Nó còn giúp các em học cách lắng nghe. Các em sẽ học cách biết ơn, học cách trân trọng gia đình. Và quan trọng hơn, học cách hiểu rằng những gì mình đang có hôm nay không phải tự nhiên mà có.

Giá trị của một danh hiệu cao quý

Danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những người mẹ có nhiều hy sinh, mất mát vì sự nghiệp cách mạng và bảo vệ Tổ quốc. Nhưng đối với một người mẹ, danh hiệu ấy không thể làm những người con trở về. Không thể thay thế một bữa cơm gia đình. Không thể thay thế tiếng gọi “mẹ” của những người con đã nằm lại chiến trường. Vì vậy, khi nhắc đến Mẹ Việt Nam Anh hùng, chúng ta không nên chỉ dừng lại ở sự tôn vinh. Điều quan trọng hơn là phải hiểu được con người phía sau danh hiệu ấy. Mẹ Nguyễn Thị Lai là một người mẹ. Mẹ đã sinh ra bảy người con. Mẹ đã mất hai người con trong chiến tranh. Mẹ đã sống qua những năm tháng đất nước nhiều biến động. Và hôm nay, Mẹ đang sống cùng gia đình, giữa một thành phố đã thay đổi rất nhiều. Chính những điều bình dị ấy làm cho câu chuyện của Mẹ trở nên gần gũi.

Khi người mẹ trở thành một phần của lịch sử

Lịch sử thường được nhắc đến bằng những tên gọi lớn: chiến dịch, chiến trường, hiệp định, ngày giải phóng, ngày thống nhất. Nhưng lịch sử cũng được làm nên từ những điều rất nhỏ. Một người mẹ âm thầm lặng lẽ tiễn con đi. Ngày người con ấy lên đường là trái tim Mẹ quặn thắt nhưng vì đất nước Mẹ vẫn nuốt những cảm xúc vào trong. Mẹ chỉ mong ngóng những lần con gửi thư về. Bao nhiêu lần chờ đợi, bao nhiêu ngóng trông thì nhận được tin con hi sinh. Nỗi niềm của người Mẹ ấy trước bàn thờ con là bao nhiêu cảm xúc khi con của Mẹ được dâng cho Tổ Quốc, máu của con hòa vào đất nước hồn thiêng dân tộc. Những điều ấy tạo nên chiều sâu của lịch sử. Nếu chỉ nhìn chiến tranh bằng những con số, chúng ta sẽ khó cảm nhận hết sự mất mát. Nhưng khi nhìn chiến tranh qua câu chuyện của một người mẹ, chiến tranh trở nên gần hơn, dù đau thương hơn nhưng lại trở nên đầy nhân văn sâu sắc.

Mẹ Nguyễn Thị Lai là một trong những người mẹ đã góp phần làm nên chiều sâu ấy. Cuộc đời Mẹ nhắc chúng ta rằng mỗi chiến thắng của dân tộc đều có những con người đứng phía sau. Có người cầm súng. Có người làm nhiệm vụ hậu phương. Có người chăm sóc thương binh. Có người nuôi giấu cán bộ. Có người tiễn chồng. Có người tiễn con. Và có những người mẹ đã tiễn con mình đi mà không bao giờ được đón con trở về.

Bài học dành cho thế hệ trẻ

Câu chuyện về Mẹ Nguyễn Thị Lai không chỉ có giá trị đối với những người nghiên cứu lịch sử. Đó còn là một bài học giáo dục sâu sắc đối với thế hệ trẻ. Trong cuộc sống hôm nay, học sinh có thể được học tập trong những ngôi trường khang trang, được sử dụng sách vở, máy tính, Internet và nhiều phương tiện hiện đại. Các em có cơ hội lựa chọn nghề nghiệp. Có cơ hội theo đuổi ước mơ. Có cơ hội sống cùng cha mẹ và gia đình. Những điều tưởng như rất bình thường ấy thực ra là thành quả của nhiều thế hệ. Vì vậy, bài học đầu tiên từ câu chuyện của Mẹ là biết trân trọng hòa bình. Bài học thứ hai là biết ơn những người đã hy sinh. Bài học thứ ba là có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Lòng biết ơn không nhất thiết phải thể hiện bằng những điều lớn lao.  Một học sinh học tập nghiêm túc. Một em nhỏ biết kính trọng ông bà, cha mẹ. Một người trẻ sống có trách nhiệm. Một công dân chấp hành pháp luật, góp sức xây dựng cộng đồng. Đó cũng là những cách để thế hệ hôm nay tiếp nối những giá trị mà cha ông đã gìn giữ.

Để những câu chuyện “hoa lửa” không bị lãng quên

Thời gian không ngừng trôi. Những người từng sống qua chiến tranh ngày càng lớn tuổi. Những nhân chứng lịch sử còn sống ngày càng ít. Điều đó đặt ra một yêu cầu: phải làm sao để ký ức của họ được lưu giữ trước khi quá muộn. Chỉ cần những bài viết, những cuộc phỏng vấn, những đoạn phim tư liệu, những bức ảnh nhân chứng lịch sử, những buổi giao lưu với học sinh hay đơn giản chỉ là một tiết học lịch sủ tại địa phương. Tất cả đều có thể trở thành những chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Câu chuyện về Mẹ Nguyễn Thị Lai có thể được kể trong một tiết học về truyền thống quê hương. Có thể được sử dụng trong hoạt động trải nghiệm. Có thể trở thành nội dung của một chuyên đề “Uống nước nhớ nguồn”. Có thể được giới thiệu trong các chương trình giáo dục lịch sử địa phương. Và cũng có thể trở thành một câu chuyện để mỗi học sinh hiểu rằng lịch sử không ở đâu xa. Lịch sử có thể đang sống ngay trong khu phố của mình. Ngay trong thành phố mình đang sống. Ngay trong một căn nhà bình dị nơi một người mẹ già đang sống cùng con cháu.

Người mẹ và mùa xuân của đất nước

Ngày hôm nay, Mẹ Nguyễn Thị Lai đã ở tuổi ngoài một trăm. Mẹ đã đi qua một chặng đường dài đến mức có thể nhìn thấy nhiều thế hệ trưởng thành. Những đứa trẻ ngày chiến tranh nay đã trở thành ông bà. Những con đường từng mang dấu vết chiến tranh nay đã trở thành những tuyến phố nhộn nhịp. Những vùng đất từng chia cắt nay đã nối liền. Đất nước đã bước sang một trang mới. Nhưng trong căn nhà của Mẹ, có lẽ vẫn còn những ký ức không bao giờ cũ. Những người con đã hy sinh vẫn là một phần trong cuộc đời Mẹ. Và chính từ sự hy sinh ấy, Mẹ trở thành một nhân chứng đặc biệt của lịch sử. Một nhân chứng không cần những lời nói lớn lao. Chỉ cần sự hiện diện của Mẹ cũng đủ nhắc nhở chúng ta về một thời đã qua. Một thời mà những người con Việt Nam rời mái nhà khi tuổi đời còn rất trẻ. Một thời mà sự hy sinh trở thành điều rất đỗi quen thuộc. Một thời mà biết bao người mẹ phải giấu nước mắt để tiễn con.

Lời kết – Khi hoa lửa vẫn còn nở

Có những bông hoa nở trong mùa xuân. Có những bông hoa nở giữa chiến trường. Và có những “bông hoa lửa” nở từ chính những mất mát, hy sinh của con người. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lai là một trong những hình ảnh như thế. Mẹ không phải là người trực tiếp cầm súng nơi chiến trường. Nhưng Mẹ đã đóng góp cho đất nước bằng chính sự hy sinh lớn nhất của một người mẹ: mất đi những người con của mình trong chiến tranh. Hai người con của Mẹ – liệt sĩ Lê Thanh Phong và liệt sĩ Lê Hồng Cẩm – đã nằm lại trong thời kỳ chống Mỹ. Mẹ ở lại và mang theo ký ức về các con suốt nhiều thập niên.

Ngày nay, Mẹ sống giữa Thành phố Hồ Chí Minh – một thành phố trẻ, năng động và đang từng ngày phát triển. Mẹ được chính quyền, các đoàn thể, địa phương và cộng đồng thăm hỏi, chăm sóc. Tháng 7/2026, Mẹ tiếp tục được đoàn đại biểu thành phố đến thăm, tri ân nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Những chuyến thăm ấy là lời khẳng định rằng ký ức về những người đã hy sinh không bị bỏ lại phía sau.Và câu chuyện của Mẹ cũng nhắc nhở chúng ta một điều giản dị:

Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ, bằng máu, bằng nước mắt và bằng sự chờ đợi của biết bao người mẹ.

Vì vậy, khi chúng ta được sống trong những ngày bình yên, hãy biết trân trọng. Khi được đến trường, hãy biết trân trọng. Khi được sống bên gia đình, hãy biết trân trọng. Khi nhìn thấy lá cờ Tổ quốc tung bay, hãy nhớ rằng phía sau màu cờ ấy là lịch sử của một dân tộc đã trải qua biết bao mất mát. Và khi còn có thể gặp một nhân chứng lịch sử như Mẹ Nguyễn Thị Lai, hãy lắng nghe. Bởi một ngày nào đó, những người mẹ ấy sẽ không còn nữa. Khi ấy, điều còn lại chính là những câu chuyện chúng ta đã kịp ghi lại, những ký ức chúng ta đã kịp lưu giữ và những giá trị chúng ta đã kịp truyền cho thế hệ sau. Mẹ Nguyễn Thị Lai hôm nay đã ở tuổi rất cao. Nhưng câu chuyện của Mẹ vẫn còn đó. Những người con của Mẹ vẫn còn đó trong lịch sử. Và sự hy sinh của họ vẫn đang hiện diện trong từng ngày bình yên mà chúng ta đang sống.

Một người mẹ – hai người con đã hy sinh – một gia đình mang dấu ấn chiến tranh – và một thành phố đang tiếp tục đi về phía tương lai.

Đó chính là câu chuyện của Mẹ Nguyễn Thị Lai.

Một câu chuyện thời hoa lửa.

Một câu chuyện về sự mất mát.

Một câu chuyện về lòng biết ơn.

Và trên hết, đó là câu chuyện về giá trị của hòa bình.

Những bông hoa có thể rồi sẽ tàn theo năm tháng, nhưng những “bông hoa lửa” của một thời chiến đấu vì Tổ quốc sẽ luôn được nhắc nhớ trong ký ức của các thế hệ Việt Nam.