Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lắm (1922-1972)

Mẹ Nguyễn Thị Lắm sinh năm 1922

trong một gia đình nghèo ở tỉnh Sơn Tây cũ (nay thuộc TP. Hà Nội). Nghe nói xứ ^x Nam Kỳ dễ làm ăn, năm 1941 mẹ đi phu công-tra (contrat) đồn điền cao su Bình Sơn với ý định khi mãn hạn sẽ có món vốn về quê buôn bán hoặc tậu mảnh ruộng sinh sống suốt đời. Người con gái xứ Đoài đâu biết đó là lần ra đi mãi mãi, việc trở về chỉ là mộng mà thôi. Ở nơi “cao su đi dễ khó về”, mẹ lấy chồng mong được yên thân, sếp, xu, cai đỡ nhòm ngó. Ăn ở với người chồng đầu, được con trai Hoàng Văn Tòng thì ông không còn. Mẹ đi bước nữa với ông Hoàng Văn Thêm là người cùng cảnh ngộ phu cạo, sinh hạ thêm bốn người con.

Hai vợ chồng mẹ hiểu thế nào là độc lập, chỉ qua hơn hai tháng sống trong chế độ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau khi Cách mạng tháng Tám 1945 thành công. Đó là những ngày hào hùng bay bổng của cả dân tộc sau gần trăm năm mất nước. Nhưng rồi thực dân Pháp trở lại xâm chiếm Tổ quốc ta một lần nữa. Gia đình mẹ lại chịu nhiều khó khăn, gian khổ khi phải sống trong vòng kềm kẹp của chúng. Vợ chồng mẹ ngầm ủng hộ kháng chiến bằng cách góp gạo, tiền hàng tháng gửi ra cho bộ đội, du kích.

Sau Hiệp định Genève tháng 7/1954, Mỹ hất cẳng Pháp, thực hiện chế độ thực dân kiểu mới ở miền Nam. Tuy sống trong cái gọi là “chế độ Cộng hòa của quốc gia”, song đời sống người công nhân Bình Sơn hầu như không có gì thay đổi. Chính quyền Sài Gòn tăng cường đàn áp những ai có liên quan tới kháng chiến. Công cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam sau hồi tạm lắng, lại trở nên sôi động. Năm 1962, địch gom dân đồn điền Bình Sơn, lập ấp chiến lược hòng tát nước, bắt cá. Chúng đóng một số tua bót, với quân số 1 đại đội lính bảo an, 1 trung đội thanh niên chiến đấu, 2 tiểu đội dân vệ. Phong trào cách mạng ở Bình Sơn sau thời kỳ chựng lại, nay hồi phục. Chi bộ Đảng thành lập, đội du kích Bình Sơn có phiên hiệu B.20 ra đời. Anh Hoàng Văn Tòng, con trai mẹ Lắm, được cán bộ giáo dục đã đi thoát ly giữa năm 1962. Anh vào du kích xã, sau đó chuyển qua lực lượng vũ trang huyện Cao Su C.207. Rồi anh được đưa về làm Xã đội trưởng Bình Sơn. Tháng 4/1965, anh Hoàng Văn Dần lại nhập ngũ, lên đường chống Mỹ cứu nước. Khi hai anh ra đi, mẹ Lắm càng tích cực làm nhiệm vụ tiếp tế: mỗi tháng góp 1 thùng gạo 20 lít, mua thuốc tây, mang cơm khi đi làm cho các anh trụ bám ở lô cao su... Ông Thêm - chồng mẹ đi gom cơm lính Thái Lan ăn thừa, mang về phơi khô rồi gửi cho các anh ngoài rừng. Bọn địch xảo quyệt, biết các con mẹ theo giải phóng, có đêm giả dạng anh em ta, kêu cửa nhà mẹ. Ông ra mở cửa liền bị chúng bắt giải về quận Long Thành điều tra, vài bữa sau mới thả.

Anh Tòng chỉ huy đội du kích xã phối hợp cùng C.207 đánh lính Mỹ, Thái Lan và quân Sài Gòn, gây cho chúng nhiều tổn thất. Đêm 19/6/1968, anh đụng lính Mỹ phục kích, hy sinh ở lô cao su 9/10. Dân cạo cùng sở phát hiện, cho ông bà biết. Mẹ Lắm đau xót, lăn lộn vật vã thương con. Hai ông bà ra đó, thấy lính Mỹ vùi nông sơ sài khiến xác anh hở cả đầu. Ông bà lén dùng bao ni lông gói kín thi hài, đắp điếm cẩn thận.

Anh Hoàng Văn Dần đi bộ đội, xây dựng gia đình với chị Nguyễn Thị Tuyết y tá của đơn vị. Mẹ nghe tin rất vui, song không thể dự lễ thành hôn, chỉ thi thoảng gửi cho các con vài thứ. Anh Tòng hy sinh, anh Dần được Huyện ủy Cao Su rút về làm Xã đội trưởng Bình Sơn thay thế anh ruột. Bám trụ địa phương, anh cùng đồng đội đánh quân Mãng xà vương Thái Lan nhiều trận.

Đầu năm 1969, căm thù giặc giết anh mình, Hoàng Ninh Thế đi thoát ly, làm giao liên và công tác phong trào vùng cao su. Anh tham gia cách mạng vào lúc địch liên tục bình định hòng đẩy các lực lượng ta ra xa. Chúng tăng cường càn quét các căn cứ của ta gây cho ta một số khó khăn tổn thất mới.

Đầu năm 1971, anh Dần nhận tin xé ruột: vợ anh hy sinh do lính Thái càn vào căn cứ của đơn vị. Đêm 9/4/1971 (14 tháng 3 năm Tân Hợi), anh và một đồng đội đột vào Bình Sơn công tác, vướng mìn ở vành đai Thái Lan, hy sinh cả hai. Gia đình xin xác về chôn, chúng không cho. Lính Thái Lan đào hố chôn chung rồi ủi bằng mặt đất, đến nay chưa tìm thấy hài cốt các liệt sĩ.

Khi anh Dần hy sinh, em trai là Hoàng Văn Thị gia nhập bộ đội, tham gia chiến đấu ở nhiều nơi. Một em trai nữa là Hoàng Văn Lực vào du kích xã, chiến đấu một thời gian thì được cử ra Bắc học tập.

Mẹ Nguyễn Thị Lắm qua đời ngày 19/10/1972 (13 tháng 9 năm Nhâm Tý), thì 10 ngày sau, 29/10/1972 (23 tháng 9 năm Nhâm Tý) anh Hoàng Ninh Thế hy sinh tại một căn cứ ở rừng.

Mẹ Nguyễn Thị Lắm được Nhà nước truy tặng Huân chương Độc lập vì có 3 con trai và 1 con dâu là liệt sĩ. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Mẹ hiến dâng cho Tổ quốc các núm ruột yêu quý và công sức nhỏ bé của mình góp phần nên thành tích anh hùng của xã Bình Sơn