Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Lẹt (1912-1982)

Xã Phú Hữu, huyện Long Thành cũ (nay là huyện Nhơn Trạch) đã được nhà nước tuyên dương đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân về thành tích chiến đấu xuất sắc trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Bốn bà mẹ Việt Nam anh hùng được tuyên dương và truy tặng năm 1994 của xã đều tập trung ở ấp Vọng Đông, nay thuộc xã Phú Đông (từ Phú Hữu tách ra năm 1994). Mẹ Nguyễn Thị Lẹt sinh năm Nhâm Tý (1912), là một trong bốn mẹ được truy tặng danh hiệu cao quý đó.

Gia đình mẹ Sáu Lẹt thuộc loại nghèo, ruộng đất ít, căn nhà lá đơn sơ như phần lớn nhà của bà con trong ấp hồi đó. Mẹ sinh 3 con trai, hai vợ chồng gắng lắm mới nuôi được các con. Quân Pháp trở lại đóng một số đồn bót quanh vùng, thỉnh thoảng chúng lại tràn vào ấp nhỏ Vọng Đông. Hai vợ chồng mẹ lo bồng bế, dắt díu đàn con thơ dại chạy giặc ruồng bố nhiều lần. Rồi người chồng thân yêu lâm bệnh qua đời, để lại gánh nặng gia đình cho người vợ còn trẻ mới ngoài 30 tuổi.

Sau Hiệp định Genève, phong trào cách mạng huyện Long Thành khá mạnh. Ta giác ngộ được một số lính Bình Xuyên của Bảy Môn, Ba Phú đi theo cách mạng. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Vũ Khánh - Bí thư Huyện ủy - 5 thanh niên tích cực được chọn đưa vào tăng cường, bổ sung lực lượng Ba Phú tháng 2/1956. Một trong số này là anh Dương Văn Hai (tức Mai), con của mẹ Sáu Lẹt. Ở lực lượng Ba Phú, anh Hai lúc thì đi Bà Rịa, lúc lên Chiến khu Đ làm nhiệm vụ.

Sau cao trào Đồng khởi ở tỉnh Biên Hòa, anh trở về công tác và chiến đấu ở Huyện đội Long Thành.

Tháng 11/1961, con trai thứ nhì của mẹ là Ba Sâm (Dương Văn Sâm) vừa đến tuổi quân dịch. Theo chân anh Hai, Ba Sâm gia nhập đội du kích xã Phú Hữu.

Đầu năm 1963, mới 17 tuổi, Tư Nghĩa (Dương Văn Nghĩa) cũng tiếp bước hai anh trai, mới đầu vào du kích, sau một thời gian chuyển lên công tác ở Ban Kinh tài tỉnh Biên Hòa (cũ).

Tuy nghèo, mẹ Sáu Lẹt vẫn rất chịu khó đi thăm các con. Mỗi lần đi, mẹ đều có quà và những thứ cần cho con và đồng đội. Vì vậy mẹ bán dần bán mòn đến hết ruộng đất, phải đi làm mướn kiếm sống.

Ngày 15/6/1966, Trung đội trưởng Dương Văn Hai (tức Mai) dẫn một nhóm chiến sĩ bộ đội địa phương Long Thành đi tải gạo cho đơn vị. Các anh lọt ổ phục kích của địch; anh Hai hy sinh, được các đồng chí an táng tại xã Phước Thọ (nay là xã Long Thọ).

Năm tháng sau, vào một đêm tháng 11/1966, Tiểu đội trưởng du kích xã Dương Văn Sâm và một số cán bộ huyện, xã đột vào ấp Phước Lương để vận động và tổ chức cơ sở cùng nhân dân phá ấp chiến lược này. Địch chống trả, anh Sâm hy sinh, được bà con chôn cất chu đáo. Hai tin dữ này được giấu kín, rất lâu về sau mẹ Sáu Lẹt mới biết. Mẹ không thể công khai khóc than về đau thương mất mát to lớn ập đến cùng một lúc. Chỉ đến đêm, mẹ mới để nước mắt tuôn chảy với những lời than khóc não nùng. Mẹ càng thương Ba Nghĩa, ráng đi thăm con dù phải thắt lưng chịu cực để dành cho con chút quà nhỏ gói trọn tình mẫu tử.

Sau Tết Mậu Thân, địch tiến hành liên tiếp các chiến dịch bình định hòng đẩy các lực lượng cách mạng ra xa các đô thị, thị trấn và các trục đường giao thông quan trọng. Trước khi xuống thang rút một phần lính Mỹ về nước vì bị nhân dân Mỹ và nhân dân thế giới lên án mạnh mẽ cuộc chiến tranh xâm lược (nhưng chủ yếu do thiệt hại nặng trong cuộc tập kích chiến dịch xuân Mậu Thân của quân dân ta), địch đánh phá ta rất ác liệt. Ngày 5/3/1969, anh Dương Văn Nghĩa, cán bộ Ban Kinh tài tỉnh được cử đi đưa thư hỏa tốc từ Ban Kinh tài đến trạm giao liên tỉnh. Anh hy sinh tại xã Long Phước (huyện Long Thành) khi băng ngang lộ 15. Mẹ Sáu Lẹt chỉ biết tin này sau ngày toàn thắng.

Mẹ Nguyễn Thị Lẹt qua đời năm 1982. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994