Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mai (1929-1969)

Mẹ Nguyễn Thị Mai, sinh năm Kỷ Tỵ (1929) tại thôn Phú Long, xã Đại Thắng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng.

Mẹ sinh trưởng trong một gia đình nông dân. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, mẹ cũng như bao thanh niên nam nữ trong làng gia nhập Đoàn thanh niên và đứng trong đội ngũ dân quân du kích xã. Giặc Pháp đánh tới, cán bộ và du kích xã vẫn bám quê hương, dù đồn bót địch sừng sững ở một góc xã. Anh chị em quấy rối địch liên tục, mặt khác nắm tin, dẫn đường cho bộ đội về hạ bót. Trong quá trình công tác và chiến đấu, mẹ gặp và thương một đồng đội là Huỳnh Tri. Hai người xây dựng gia đình đầu năm 1949 và cuối năm sinh con trai Huỳnh Ngọc Liêm. Bận con nhỏ, mẹ chỉ tham gia công tác phụ nữ xã.

Sau Hiệp định Genève tháng 7/1954, vợ chồng mẹ không đi tập kết, ở lại cùng nhân dân tham gia đấu tranh chính trị với chính quyền Ngô Đình Diệm. Năm 1955, địch mở chiến dịch “tố cộng, diệt cộng”, địa bàn Quảng Nam - Đà Nẵng là nơi thí điểm quốc sách này của chúng. Chồng mẹ bị địch bắt giam, chịu nhiều đòn tra hết sức dã man, đến nay còn nhiều thương tật. Một nách ba con nhỏ, mẹ phải tần tảo lần hồi trong vòng kềm kẹp của địch đối với loại gia đình bảng đen. Khi ông

Huỳnh Tri được tha trong tình trạng suy kiệt, mẹ phải lo chữa chạy cho chồng.

Năm 1957, ba cán bộ huyện Đại Lộc về móc nối với gia đình mẹ. Các đồng chí được nuôi giấu, đào hầm bí mật để bám trụ, đêm đêm bung ra hoạt động, lần hồi gây dựng lại cơ sở. Vào những năm đen tối ấy, địch thỉnh thoảng bắt hai vợ chồng mẹ lên xã tra hỏi, hù dọa; trước mặt chúng, cả hai người dạ dạ cho qua chuyện, về nhà vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ cơ sở chí cốt.

Năm 1962, xã Đại Thắng được giải phóng. Địch bỏ đồn bót rút qua bên kia sông Thu Bồn. Nằm trên đường dây giao liên từ vùng ranh xuống huyện Điện Bàn, xã thường bị lính càn đi càn lại, hoặc bắn pháo bừa bãi. Nhiều gia đình lánh qua vùng khác an toàn hơn, song gia đình mẹ Nguyễn Thị Mai là cơ sở, chồng mẹ được cử phụ trách đấu tranh chính trị rồi làm công tác dân vận xã, mẹ tham gia hội phụ nữ địa phương nên kiên cường bám trụ quê hương. Từ khi Mỹ ào ạt đổ quân vào, chúng nhiều lần tiến hành xúc tát dân về quanh các đô thị, thị trấn, gia đình mẹ né tránh, chạy quanh trong xã, vì mẹ có nhiệm vụ thu gạo và thực phẩm nuôi quân (du kích xã, bộ đội địa phương và cả bộ đội chủ lực).

Con trai đầu của mẹ là Huỳnh Ngọc Liêm mới 15 tuổi đã xung phong vào du kích xã ngay khi những tên lính Mỹ đầu tiên dày xéo quê hương. Mấy năm sau, con gái thứ hai là Huỳnh Thị Trí mới 16 tuổi, cũng vào du kích xã, khi ta mở cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân.

Ngày 25/10/1968, Mỹ mở cuộc càn lớn vào xã. Tại đây, chúng từng bị thiệt hại nặng vì mìn, chông và cạm bẫy, nên hành quân khá thận trọng. Trí vốn là người dũng cảm, lại nhỏ con nên được chi bộ và xã đội cử đi bám địch. Em theo dõi từng bước tiến của địch từ sáng. Tới 4 giờ chiều, chúng phát hiện được chỗ em núp, xả đạn, Trí ngã xuống ngay trên mảnh đất quê hương thân thuộc khi chưa đầy một tuổi quân. Mẹ Mai vô cùng đau xót vì mất một núm ruột thân yêu, nhưng trong hoàn cảnh nước sôi lửa bỏng, phải nén nước mắt, cùng với đồng chí, đồng đội lo an táng Trí ngay trong đêm đó để ngày mai còn tiếp tục đánh giặc.

Ngày 10/12/1969, đơn vị E.51 quân đội Sài Gòn do cố vấn Mỹ chỉ huy, mở cuộc càn vào xã Đại Thắng. Theo kế hoạch của ta, hôm đó một đơn vị vận tải lương thực và nhu yếu phẩm từ vùng sâu sẽ gùi hàng qua đây lên vùng căn cứ trên núi. Chi bộ xã cử mẹ Mai đi nắm tình hình địch chốt quân ở đâu để kịp thời báo tin cho anh em vận tải né tránh kịp thời. Chẳng may mẹ bị địch phát hiện, tập trung bắn vào lũy tre nơi mẹ ẩn núp. Mẹ hy sinh ở tuổi 40, gây bao tiếc thương cho gia đình và đồng chí, đồng bào trong xã.

Huỳnh Ngọc Liêm con trai đầu của mẹ căm thù giặc, càng hăng say chiến đấu trả thù cho mẹ, cho em. Liêm trở thành tiểu đội trưởng du kích xã. Gần cuối tháng 2/1970, địch càn vào xã nhằm cắt đường dây tiếp tế và biến nơi đây thành vùng trắng. Lực lượng chúng đông hơn du kích xã nhiều lần. Sau một ngày quần nhau với chúng, anh em mở đường máu phá vây. Liêm bị thương nặng, được đồng đội đưa lên trạm quân y huyện ở vùng ranh. Lính biệt kích ngụy đánh trúng nơi các thương binh ta đang điều trị. Huỳnh Ngọc Liêm hy sinh vào ngày 28/2/1970.

Mẹ Nguyễn Thị Mai và hai con đều được truy tặng danh hiệu liệt sĩ sau ngày đất nước toàn thắng. Chồng mẹ - ông Huỳnh Tri sau này vào xã Tân Hiệp, huyện Long Thành, Đồng Nai làm ăn sinh sống, được xây tặng một căn nhà tình nghĩa, được hưởng đầy đủ các chính sách. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 522/KTCTN ngày 27/8/1995