Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Mao
Tác phẩm khắc họa chân dung Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mao — người mẹ đã chịu đựng nỗi đau mất chồng và con gái trong kháng chiến chống Mỹ, nhưng vẫn giữ vững niềm tin, lòng yêu nước và tinh thần bất khuất. Qua những ký ức chiến tranh và lời kể giản dị của mẹ, tác phẩm tôn vinh sự hy sinh thầm lặng, ý chí kiên cường và giá trị thiêng liêng của độc lập, tự do, đồng thời truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay.
Ở tuổi 98 (tính đến năm 2022), Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mao (ngụ xã Hưng Thịnh) vẫn còn minh mẫn khi nhắc về người chồng liệt sĩ Phạm Văn Nên và cô con gái yêu dấu Phạm Thị Mỹ. Với mẹ, những ký ức đau thương ấy không hề phai nhạt, mà như vừa mới xảy ra hôm qua.
Quê mẹ ở Trảng Bàng (Tây Ninh), một vùng đất từng bị chiến tranh cày xới, bom đạn tàn phá tan hoang. Trong những năm cuối thập niên 1960, đầu 1970, giữa khói lửa chiến tranh và tiếng gọi thiêng liêng của quê hương, Phạm Thị Mỹ, khi ấy mới 17 tuổi, đã xung phong gia nhập lực lượng du kích địa phương. Em ra đi không chỉ để chiến đấu, mà còn mang trong tim khát vọng tìm lại người cha đã lâu không trở về.
Chồng của mẹ, liệt sĩ Phạm Văn Nên đã tham gia kháng chiến ngay từ những ngày đầu đế quốc Mỹ lập chốt, chặn làng, áp đặt chính sách thực dân kiểu mới tại miền Nam Việt Nam. Ông ra đi và không một lần quay lại. Suốt nhiều năm, mẹ chỉ nghe những tin đồn mơ hồ về số phận của chồng. Cho đến cuối năm 1967, giấy báo tử mới chính thức gửi về.
Nén chặt nỗi đau, mẹ tự tay lập bàn thờ để thờ chồng. Nhưng nỗi mất mát chưa kịp nguôi ngoai thì người con gái Phạm Thị Mỹ lại càng nung nấu quyết tâm ra chiến trường, với khát khao “trả thù cho cha” và tiếp nối con đường cách mạng. Mẹ Mao nghẹn ngào kể:
“Sợ mẹ buồn không cho đi, Mỹ đợi mẹ ngủ khuya rồi lén ra nhập lực lượng du kích xã…”
Cho đến một ngày cuối năm 1971, mẹ nhận giấy báo tử của liệt sĩ Phạm Thị Mỹ, người con gái mà mẹ yêu thương nhất đã anh dũng hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Mẹ lặng người. Một lần nữa, mẹ lại tự tay lập bàn thờ, lần này là cho con gái. Mẹ chỉ khẽ thốt lên:
“Chiến tranh là thế…”
Dấu lặng hằn sâu nơi khóe mắt người mẹ già, nhưng khi nắm chặt tay các đồng chí trong đoàn đến thăm, tặng quà nhân kỷ niệm 75 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ, mẹ Mao vẫn mỉm cười hiền hậu: “Bây giờ, các con đều là con của mẹ, là đồng đội của chồng và con gái mẹ. Các con về, mẹ vui lắm, như con gái mẹ trở về vậy…”
Nước mắt của mẹ dường như đã cạn khô theo năm tháng. Mẹ chỉ lặng lẽ nói:
“Chiến tranh là mất mát, là đau thương… nhưng mẹ vẫn động viên chồng, con lên đường bảo vệ Tổ quốc.” Rồi mẹ lẩm nhẩm, như nhắc mình, nhắc đời: “Lúc Cụ Hồ và Đảng ta khổ vậy mà còn giành được độc lập cho dân, làm cho dân từ thân phận nô lệ thành người tự do… thì ngày nay, dù có phải hy sinh tất cả, cũng phải giữ cho được nền độc lập ấy.”
Người mẹ ấy, với trái tim chịu đựng những mất mát không gì bù đắp chính là biểu tượng sống của lòng yêu nước, đức hy sinh và tinh thần bất khuất. Họ không chỉ là nhân chứng của thời hoa lửa, mà còn là ngọn lửa thắp sáng truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
