MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ MỄ – NGƯỜI MẸ ĐÀO 13 HẦM BÍ MẬT NUÔI GIẤU CÁN BỘ SUỐT HƠN MỘT THẬP KỶ

Mẹ Nguyễn Thị Mễ sinh ra và lớn lên tại xã Điện Thọ, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Điện Bàn Tây, thành phố Đà Nẵng). Cuộc đời mẹ gắn liền với những năm tháng chiến tranh ác liệt, khi quê hương Quảng Nam trở thành một trong những chiến trường khốc liệt nhất miền Nam.

Từ năm 1958 đến năm 1969, trong suốt hơn mười năm hoạt động bí mật, ngôi nhà của mẹ trở thành nơi trú ẩn an toàn cho nhiều cán bộ cách mạng. Trên khu vườn rộng khoảng 1.000m², mẹ cùng gia đình đã tự tay đào tổng cộng 13 hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ và chiến sĩ hoạt động trong vùng địch.

Các căn hầm được bố trí rải rác trong nhà và ngoài vườn, ngụy trang khéo léo dưới những luống sắn, bụi dứa, cây cối và lớp đất tự nhiên. Mỗi hầm chỉ đủ chỗ cho từ hai đến ba người nằm nhưng lại có hệ thống thông hơi được thiết kế kín đáo, giúp người bên trong có thể trú ẩn trong thời gian dài mà không bị phát hiện.

Điều đặc biệt là trong suốt nhiều năm hoạt động, hệ thống hầm bí mật này gần như không bị lộ. Mỗi khi cán bộ rời đi, mẹ lập tức lấp kín miệng hầm, xóa mọi dấu vết và nếu cần thiết sẽ đào hầm mới ở vị trí khác. Chính sự cẩn trọng ấy đã giúp bảo vệ an toàn cho nhiều cán bộ cách mạng trong những thời điểm hiểm nguy nhất.

Không chỉ đối mặt với bom đạn chiến tranh, mẹ Nguyễn Thị Mễ còn nhiều lần đứng trước sự truy lùng gắt gao của đối phương. Nghi ngờ gia đình mẹ có liên quan đến hoạt động cách mạng, địch đã hai lần bắt giữ và tra khảo.

Lần thứ nhất, sau khi có người bị bắt và khai báo nơi từng trú ẩn, lực lượng địch tổ chức khám xét nhà mẹ. Tuy nhiên, do các hầm bí mật đã được xóa dấu vết từ trước nên chúng không tìm thấy bất kỳ bằng chứng nào. Dù vậy, mẹ vẫn bị đưa đi lao động cưỡng bức trong khi đang mang thai tháng đầu tiên và chỉ được trả về khi gần đến ngày sinh nở.

Lần thứ hai, sau khi chồng mẹ là liệt sĩ Lê Phỉ Mễ bị bắt và hy sinh, mẹ tiếp tục bị bắt giam và tra khảo. Đối diện với những đòn tra tấn và áp lực nặng nề, người phụ nữ ấy vẫn kiên quyết giữ bí mật, không khai báo bất cứ thông tin nào liên quan đến hoạt động của cách mạng.

Chiến tranh cũng để lại những mất mát vô cùng đau thương đối với gia đình mẹ. Chồng mẹ hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, người con trai cũng ngã xuống trên chiến trường. Dù phải gánh chịu nỗi đau mất chồng, mất con, mẹ vẫn không lùi bước mà tiếp tục âm thầm hỗ trợ cách mạng cho đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Những đóng góp của mẹ không chỉ được ghi nhận bằng các phần thưởng cao quý mà còn được lưu giữ như một phần lịch sử của quê hương. Mẹ Nguyễn Thị Mễ được Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Chồng mẹ, liệt sĩ Lê Phỉ Mễ, được tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba. Năm 1981, gia đình mẹ được trao Bảng vàng danh dự chống Mỹ cứu nước vì những cống hiến đặc biệt trong sự nghiệp kháng chiến.

Để ghi nhận giá trị lịch sử của địa điểm từng nuôi giấu cán bộ cách mạng, năm 2015, ngôi nhà và hệ thống hầm bí mật của mẹ Nguyễn Thị Mễ đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh của Quảng Nam. Đây không chỉ là một công trình lưu giữ ký ức chiến tranh mà còn là biểu tượng cho tinh thần bất khuất của nhân dân vùng đất Quảng trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập.

Ngày nay, khi chiến tranh đã lùi xa, những cán bộ, chiến sĩ từng được mẹ che chở năm nào vẫn thường trở về thăm hỏi, tri ân người mẹ anh hùng đã dành cả tuổi thanh xuân và hạnh phúc riêng để bảo vệ cách mạng. Họ tìm về không chỉ để ôn lại ký ức một thời lửa đạn mà còn để bày tỏ lòng biết ơn đối với người phụ nữ đã âm thầm góp phần làm nên thắng lợi của dân tộc.

Cuộc đời của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mễ là minh chứng sinh động cho sức mạnh của lòng yêu nước và đức hy sinh. Không trực tiếp cầm súng ngoài mặt trận, nhưng bằng những căn hầm bí mật được đào dưới lòng đất và sự kiên trung không khuất phục trước kẻ thù, mẹ đã góp phần bảo vệ lực lượng cách mạng, giữ vững niềm tin vào ngày toàn thắng.

Tên tuổi của mẹ mãi là niềm tự hào của quê hương Quảng Nam và là biểu tượng đẹp về người phụ nữ Việt Nam trong thời chiến – bình dị nhưng phi thường, lặng thầm nhưng làm nên lịch sử.

Tuấn Kiệt (tổng hợp)