Mẹ Việt Nam Anh Hùng Nguyễn Thị Suốt — Tấm Gương Kiên Trung Trong Tọa Độ Lửa Quảng Bình

Giữa vùng đất Quảng Bình đầy nắng gió và bom đạn khốc liệt của những năm tháng chống Mỹ cứu nước, sông Nhật Lệ không chỉ là nơi chứng kiến bao biến động lịch sử mà còn là nơi ghi dấu huyền thoại về Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Suốt (1906–1968) [1]. Mẹ Suốt sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo tại thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh, thị xã Đồng Hới (nay là phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị) [1]. Cuộc đời Mẹ thời trẻ là một chuỗi ngày tháng gian cơ, lam lũ khi phải trải qua suốt 18 năm làm đầy tớ đi ở cho các gia đình giàu có để kiếm sống qua ngày [2]. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Mẹ lập gia đình cùng ông Trần Bạo và nhẫn nại chèo đò ngang mưu sinh trên sông Nhật Lệ, tảo tần nuôi dạy các con trưởng thành [1].

Năm 1964, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc bằng không quân và hải quân, Quảng Bình trở thành "tọa độ lửa" trọng điểm, đóng vai trò tuyến đầu của hậu phương lớn miền Bắc hướng về chiến trường miền Nam [1]. Dù khi ấy đã bước sang tuổi 58 — lứa tuổi đáng lẽ được nghỉ ngơi bên con cháu — Mẹ Suốt vẫn tự nguyện xung phong nhận nhiệm vụ chèo đò ngang vận chuyển cán bộ, chiến sĩ, thương binh, đạn dược và truyền tin tức qua sông [3]. Trong suốt giai đoạn khốc liệt từ năm 1964 đến năm 1967, dưới làn mưa bom bão đạn cày xới dòng sông, Mẹ đã kiên cường chèo hàng nghìn lượt đò, giữ vững mạch máu giao thông huyết mạch và đưa hàng ngàn lượt bộ đội qua sông an toàn [2]. Đến ngày 11 tháng 10 năm 1968, trong một trận không kích dữ dội của không quân địch xuống khu vực bến đò Bảo Ninh, Mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh ngay trên mạn đò khi đang làm nhiệm vụ [1].

Những cống hiến phi thường và sự hy sinh oanh liệt của Mẹ đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân trân trọng ghi nhận bằng nhiều danh hiệu cao quý. Ngày 01 tháng 01 năm 1967, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã quyết định phong tặng Mẹ Nguyễn Thị Suốt danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân thuộc ngành Giao thông vận tải [3]. Cuối năm 1966 – đầu năm 1967, Mẹ vinh dự được cử làm đại biểu tham dự Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ IV tại Hà Nội và được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp biểu dương, tiếp đón [2]. Sau khi ngã xuống, Mẹ được Nhà nước công nhận là Liệt sĩ và truy tặng danh hiệu cao quý Mẹ Việt Nam Anh hùng [1].

Không chỉ dừng lại ở các danh hiệu Nhà nước, hình tượng người mẹ tóc bạc phơ kiên cường cắm sào trên sông Nhật Lệ đã được nhà thơ Tố Hữu khắc họa qua bài thơ nổi tiếng "Mẹ Suốt" xuất bản năm 1965, trở thành tượng đài bất tử trong thi ca cách mạng Việt Nam [4]. Để tri ân công ơn của Mẹ, năm 1980, chính quyền địa phương đã dựng Bia đài tưởng niệm tại bến đò cũ [1], và đến năm 2003, Tượng đài Mẹ Suốt hoành tráng do nhà điêu khắc Phan Đình Tiến sáng tác đã được khánh thành trang trọng ngay bên bờ sông Nhật Lệ [1]. Cho đến ngày nay, tên của Mẹ Suốt tiếp tục được trân trọng đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình văn hóa lớn tại Quảng Trị, Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh cùng nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước [5].

Danh mục tài liệu tham khảo:

1.     Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Bình (2021), Danh nhân Quảng Bình: Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Suốt (1906–1968), Cổng thông tin điện tử UBND tỉnh Quảng Bình.

2.     Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (2018), Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thị Suốt và chiếc mái đò huyền thoại trên sông Nhật Lệ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hà Nội.

3.     Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2011), Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội, tr. 712.

4.     Tố Hữu (1965), Bài thơ "Mẹ Suốt", Báo Nhân Dân, số ra ngày 04 tháng 11 năm 1965.

5.     Ủy ban Nhân dân Thành phố Đồng Hới (2015), Địa chí Đồng Hới, Nhà xuất bản Thuận Hóa, Thừa Thiên Huế.