Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thanh Vân (1929-2016)

So với các mẹ anh hùng khác ở Đồng Nai, hoàn cảnh của mẹ Nguyễn Thị Thanh Vân (thường gọi là dì Tư Thanh Vân) khá đặc biệt: vừa là mẹ, vừa là đồng đội của đứa con gái duy nhất của chính mình: liệt sĩ Huỳnh Thị Bé (tự Ngọc Đào). Liệt sĩ Bé nguyên là y tá của lực lượng quân y khu lòng chảo Phước An (Nhơn Trạch). Mẹ Thanh Vân là cán bộ cấp trên của chị Bé (dì là y sĩ quân y). Trong một chuyến dì đi công tác Miền, chị Bé ở nhà làm công tác cáng thương và hy sinh. Một đồng đội của chị Bé - người sống sót duy nhất trong trận chiến không cân sức ấy - đã kể cho người mẹ nghe hoàn cảnh hy sinh của con mình. Đến bây giờ, 25 năm qua đi, khi nhắc lại chuyện cũ, dì Tư hãy còn xúc động: “Hôm ấy, đội cáng thương của con Bé có 7 người, đợt cáng cuối cùng có 2 bộ đội bị thương nặng. Trên đường trở về căn cứ, chẳng may, đội bị lọt vào vòng vây của giặc. Phía trên là máy bay ra rả kêu hàng, phía dưới là làn tên mũi đạn. Anh em thương binh đã năn nỉ 7 cán bộ quân y bỏ mặc họ để tìm đường thoát thân. Cả đội chẳng ai chịu. Lần quần chống trả đến nửa ngày trời, đến tối thì 2 anh thương binh và 6 cán bộ quân y hy sinh, trong đó có con Bé”. Sau chuyến công tác trở về, nuốt nước mắt thương đau của người mẹ, dì Tư trực tiếp chỉ huy đội đi lấy xác liệt sĩ (quân giặc đã phong tỏa khu vực chị Bé hy sinh để ngăn chặn quân cách mạng vào lấy xác đồng đội). Suốt cả tuần chiến đấu, thi hài 8 liệt sĩ mới được quân cách mạng tiếp nhận. Chính tay dì Tư đã rửa và chăm sóc các thi hài. Dì nói: “Lúc đó, mình không nghĩ đến con, chỉ nghĩ đến nhiệm vụ chung, vì anh em, đồng chí. Đêm về, một thân một mình mới bàng hoàng, thảng thốt, giọt nước mắt khóc con mới bắt đầu rơi...” Dù thời gian qua lâu, nỗi đau tình mẹ làm sao nguôi: “Bây giờ, đừng ai nhắc đến con Bé. Mỗi lần nghe nhắc dì không làm gì được, hình ảnh con lúc nào cũng chập chờn. Thuở ấy, Bé tròn 20 tuổi, nó là đứa con gái xinh tươi, duyên dáng và có hiếu với mẹ”. Thương con mồ côi cha ngay khi mới lọt lòng (cha chị Bé là liệt sĩ chống Pháp), dì Tư đã đặt hết hy vọng vào con, dẫn dắt con theo đường cách mạng, những mong đào tạo chị Bé thành một cán bộ quân y giỏi giữa chiến trường, ngờ đâu, những giọt nước mắt của dì Tư lại thánh thót rơi: “Người ta bảo tại con Bé vắn số, nhưng dì không tin. Làm sao tin được, nếu trận đánh hôm ấy một chín một mười.”

Ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, theo các cánh quân, dì Tư Thanh Vân về tiếp quản huyện Long Thành. Dì nhận nhiệm vụ trưởng phòng thương binh xã hội đến năm 1985 thì nghỉ hưu. Suốt mười năm làm việc sau chiến tranh, chính tay dì Tư đã bốc hàng ngàn hài cốt liệt sĩ trên các chiến trường xưa quy tập về nghĩa trang liệt sĩ huyện, trong đó có hài cốt đứa con gái thân yêu duy nhất của dì. Dì nói: “Các liệt sĩ hầu hết đều trẻ như con Bé, dì làm công tác chính sách mà nghĩ như đang chăm sóc con cái mình”. Dì Tư Thanh Vân sống những ngày cuối đời thanh nhàn trong một ngôi nhà nhỏ ở khu Phước Thuận (thị trấn Long Thành).

Dì Tư Thanh Vân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.

Dì qua đời năm 2016