Mẹ Việt Nam Anh Hùng - Nguyễn Thị Thứ

Bà Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010) bà sinh tại xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là phường An Thắng, thành phố Đà Nẵng). Bà có chồng, 9 người con trai, một con rể và 2 cháu ngoại đều là liệt sĩ. Bà là người mẹ có nhiều con cháu hy sinh nhất trong cả hai cuộc chiến tranh chống Pháp chống Mỹ kéo dài gần 30 năm (từ năm 1948 đến 30/4/1975). Với nỗi đau mất mát vô cùng to lớn ấy, Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã trao tặng cho bà Nguyễn Thị Thứ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng

Trong 1469 mẹ Việt Nam Anh Hùng, hiếm có người mẹ nào trên thế giới này mang nhiều nỗi đau và sự hy sinh cho Tổ quốc như mẹ Thứ. Trong chống Pháp và Mỹ, mẹ Thứ lần lượt nhận 9 giấy báo tử của 9 con trai và nhận tin con rể cùng cháu ngoại hy sinh. Nỗi đau, sự mất mát vô cùng lớn lao đối với một người phụ nữ nhỏ bé nhưng với một lòng vì sự tự do của dân tộc, mong đất nước có ngày hòa bình, độc lập. Bà Nguyễn Thị Thứ đã từng nói rằng “ Giữ con lại thì mất nước, để cho hắn đi. Hắn là mập, da trắng, mắt tròn đẹp lắm! Nếu như hắn còn sống thì năm nay 78 tuổi”. Đây là một trong những câu nói miêu tả về một trong số người con của bà. Có thể thấy, lời bà nói ra tuy là sợ mất nước, sợ đất nước không giành được độc lập nhưng là một người mẹ với tình mẫu tử thiêng liêng chưa bao giờ nguội lạnh. Từng câu, từng chữ bà nói ra như là những tiếng lòng, đau xót của bà trong những năm tháng qua, những tháng ngày nhận từng tờ báo tử. Có lẽ, nỗi đau lớn nhất không phải là cái ngày đưa con ra chiến trường mà đó là ngày nghe tin con đã mất, ngày vẫn chưa tìm được thi thể con, ngày mà thắp hương chẳng đủ tên, đủ mộ.

Ngày 18-6-1948 anh Lê Tự Xuyến con trai của bà Nguyễn Thị Thứ - chiến sĩ giao liên bị Pháp bắn tại đầu làng. Nửa tháng sau, ngày 5-10-1948, con trai Lê Tự Hàn (anh) hy sinh khi làm nhiệm vụ tải thương. Mười ngày sau, con trai Lê Tự Hàn (em) ngã xuống trong trận chống càn. Hơn thế, người con trai Lê Tự Lem chỉ mới tròn 20 tuổi cũng đã phải hy sinh trong lúc chiến đấu ở huyện nhà vào tháng 4-1954. Con rể của mẹ là Ngô Tường (chồng của mẹ Việt Nam Anh Hùng Lê Thị Trị) tham gia cách mạng từ thời chống Pháp, bị giặc Mỹ bắt năm 1956 và bị tra tấn cho đến lúc tử vong. Trong vòng 6 năm, mẹ Thứ mất 5 người con, đau thương dồn dập nhưng khi các người con còn lại trưởng thành, mẹ Thứ lại động viên, tiễn con ra chiến trường. Trước khi các con đi xa, “mẹ vẫn dặn chúng tôi làm sao giữ được truyền thống cách mạng tốt đẹp của gia đình, sống cho có ích”. Đến tháng 9-1966, con trai Lê Tự Nự hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Năm 1972, anh Lê Tự Mười hy sinh vào tại mặt trận Tây Nguyên. Người coi trai thứ của bà Thứ là anh Lê Tự Trịnh cũng hy sinh vào năm 1972 tại một xóm rừng khi quân địch khui hầm bí mật. Năm 1974, con trai bà Nguyễn Thị Thứ là anh Lê Tự Thịnh – Ðại đội trưởng bộ đội ở huyện Duy Xuyên hy sinh trong lần chỉ huy đơn vị đánh đồn giặc. Con trai cả Lê Tự Chuyển – chiến sĩ biệt động Sài Gòn hy sinh vào 9 giờ ngày 30-4-1975 ngay trên cầu Rạch Chiếc ở cửa ngõ vào Sài Gòn, chỉ trước vài giờ đất nước thống nhất. Mẹ Thứ còn 2 cháu ngoại (con gái của mẹ Lê Thị Trị) là Ngô Thị Điều bị giặc Mỹ bắt tra hỏi, hy sinh tháng 8-1970 và Ngô Thị Cúc hy sinh trong lần công tác vào vùng địch hậu năm 1973.

Mỗi lần nghe tin một đứa con hy sinh, mẹ Thứ lại cắn răng khóc thầm. Mẹ thẫn thờ, lặng im đi quanh nhà từng góc nhỏ để tìm lại một phần kí ức về những đứa con của mình. Dẫu vậy, thời gian gần nguôi ngoai, mẹ Nguyễn Thị Thứ vẫn tiếp tục cho các anh còn lại lên đường. Với một niềm tin có thể góp một phần nhỏ bé cho đất nước được mang hai tiếng “Hòa Bình”. Tuy vậy, nỗi đau mất con đối với những người làm mẹ là vô cùng khủng khiếp. Thật vậy, với nỗi nhớ da diết mẹ Nguyễn Thị Thứ đến mức .Nỗi nhớ ấy đã khắc sâu trong tâm trí và phút chốc mơ màng nhìn thấy mặt 9 đứa con trai trở về trong giấc mơ của mình. Tiễn con đi với đủ hình hài, ngày trở về con hóa thành hình dáng đất nước, quê hương. Cuộc trở về của những đứa con trong cơn mơ. Mỗi khi đến giờ cơm, mẹ lại lặng lẽ sắp xếp chín cái chén, chín đôi đũa trên mâm cơm. Hình ảnh ấy, khiến ta thật sự nghẹn ngào, sót xa và xúc động nhường nào.

Sự mất mát, hy sinh của gia đình mẹ Thứ không có bút mực nào diễn tả hết. Nên Chủ tịch nước Lê Đức Anh đã ký quyết định tặng và truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh Hùng đợt đầu tiên cho các bà mẹ, trong đó có mẹ Thứ. Trân trọng với những gì các Bà mẹ Việt Nam Anh Hùng đã cống hiến cho Tổ quốc, cho nhân dân, năm 2004, Đảng và Nhà đồng ý xây dựng quần thể tượng đài Bà mẹ Việt Nam Anh Hùng. Ngày 27-7-2009, công trình được khởi công tại núi Cấm tỉnh Quảng Nam, rộng 15ha và hoàn thành ngày 24-3-2015. Đây là tượng đài Bà mẹ Việt Nam Anh Hùng lớn nhất nước. Đặc biệt hơn, đây công trình lấy nguyên mẫu từ mẹ Nguyễn Thị Thứ. Với ý tưởng: Mẹ là suối nguồn bao la vô tận, là linh hồn đất nước. Mẹ sinh ra từ mảnh đất anh hùng, rồi sinh ra những người con anh hùng và sẽ lại hoá thân vào đất, vào non nước Việt Nam. Mẹ sẽ sống mãi ngàn đời, vẫn tiếp thêm nguồn sức mạnh mẽ cho các thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.