MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ THỨ (1904 – 2010) – NGƯỜI MẸ ĐẤT QUẢNG, BIỂU TƯỢNG CỦA SỰ HY SINH VÌ TỔ QUỐC

MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ THỨ – NGƯỜI MẸ ĐẤT QUẢNG, BIỂU TƯỢNG CỦA SỰ HY SINH VÌ TỔ QUỐC

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có những người mẹ không trực tiếp cầm súng ra trận nhưng sự hy sinh của họ lại góp phần làm nên sức mạnh của cả một dân tộc. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ là một trong những hình tượng tiêu biểu nhất. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Điện Bàn, Quảng Nam – vùng quê giàu truyền thống yêu nước và cách mạng – Mẹ đã trải qua gần trọn một thế kỷ với những biến động lớn của đất nước. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Mẹ lần lượt tiễn chồng, các con, con rể và các cháu lên đường làm nhiệm vụ. Nỗi đau của một người mẹ đã trở thành nỗi đau chung của dân tộc, nhưng từ trong mất mát ấy lại tỏa sáng một phẩm chất cao đẹp: lòng yêu nước, đức hy sinh, sự kiên cường và tình yêu vô bờ đối với Tổ quốc.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc khu vực Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn. Mẹ lớn lên trong một vùng quê giàu truyền thống yêu nước, nơi nhân dân có tinh thần đấu tranh kiên cường trước áp bức và ngoại xâm. Cuộc đời của Mẹ cũng giống như biết bao người phụ nữ Việt Nam cùng thời: sớm lập gia đình, quanh năm lam lũ, tần tảo, chăm lo ruộng vườn và nuôi dưỡng con cái. Nhưng khi chiến tranh xảy ra, cuộc đời bình dị của một người mẹ nông dân đã gắn chặt với vận mệnh của đất nước. Mẹ không chỉ là người sinh thành, nuôi dưỡng những người con mà còn là người âm thầm động viên họ lên đường làm nhiệm vụ cách mạng. Tại lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh Mẹ năm 2024, lãnh đạo tỉnh Quảng Nam khẳng định Mẹ là biểu tượng cao đẹp của lòng dũng cảm, đức hy sinh, sự chịu thương chịu khó và tình yêu quê hương, đất nước.

Trong những năm tháng chiến tranh, gia đình Mẹ Nguyễn Thị Thứ trở thành một gia đình có những đóng góp và hy sinh đặc biệt lớn lao cho cách mạng. Mẹ có 9 người con trai hy sinh, cùng người con rể và các cháu ngoại hy sinh trong hai cuộc kháng chiến. Các nguồn tư liệu chính thống có thời điểm thống kê khác nhau về tổng số người thân là liệt sĩ của Mẹ; Báo Điện tử Chính phủ năm 2010 ghi nhận Mẹ là mẹ, bà của 11 liệt sĩ, trong khi các tư liệu và lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh Mẹ năm 2024 ghi nhận 9 người con trai, 1 người con rể và 2 cháu ngoại, tức 12 người. Để bảo đảm tính chính xác, khi sử dụng trong tuyên truyền nên ưu tiên cách ghi theo tư liệu mới hơn của tỉnh Quảng Nam: 9 người con trai, 1 người con rể và 2 cháu ngoại đã hy sinh.

Điều khiến cuộc đời Mẹ trở nên đặc biệt đau thương là những người Mẹ tiễn đi đều là những người thân yêu nhất. Mẹ không chỉ một lần đưa con ra trận, mà nhiều lần phải nhìn những người con của mình lần lượt lên đường rồi chờ đợi trong thấp thỏm. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, gia đình Mẹ đã có nhiều người con hy sinh. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, những người con trai còn lại tiếp tục tham gia chiến đấu. Mẹ lại phải tiễn con đi. Mỗi lần có người ra đi là một lần Mẹ gửi vào chiến trường cả tình yêu, niềm hy vọng và nỗi lo của một người mẹ. Nhưng chiến tranh đã không trả lại cho Mẹ những người con ấy. Những giấy báo tử lần lượt đến, biến căn nhà của Mẹ thành nơi chất chứa những mất mát mà khó có lời nào diễn tả hết.

Có lẽ không có nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau của người mẹ mất con, nhưng ở Mẹ Nguyễn Thị Thứ, nỗi đau ấy không biến thành sự tuyệt vọng. Mẹ nén nước mắt để tiếp tục sống, tiếp tục chăm lo cho gia đình và giữ gìn truyền thống cách mạng. Sự hy sinh của Mẹ không chỉ nằm ở việc có nhiều con cháu hy sinh, mà còn nằm ở những tháng ngày Mẹ phải chịu đựng nỗi nhớ, nỗi chờ đợi và những mất mát liên tiếp. Chính vì vậy, khi nói đến Mẹ Thứ, không thể chỉ nói bằng những con số về số người đã hy sinh; đằng sau mỗi con số là một cuộc đời, một người con, một người cháu, một ký ức và một nỗi đau không gì bù đắp được.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ không để lại những bài diễn văn hay những lời hiệu triệu nổi tiếng. Các tư liệu chính thống về Mẹ chủ yếu ghi lại cuộc đời, những hy sinh và sự đóng góp của Mẹ cùng gia đình. Vì vậy, khi biên soạn nội dung tuyên truyền, không nên gán cho Mẹ những câu nói được truyền miệng nhưng không có nguồn xác thực. Giá trị của hình tượng Mẹ không nằm ở một câu nói bất hủ mà nằm trong chính cuộc đời và hành động của Mẹ: nhiều lần tiễn những người thân yêu nhất lên đường và chấp nhận những mất mát riêng để góp phần vào sự nghiệp chung của dân tộc.

Những nhận xét của người khác về Mẹ cũng cho thấy tầm vóc đặc biệt của người phụ nữ đất Quảng. Tại lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh Mẹ Nguyễn Thị Thứ, ông Lê Văn Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam, nhận định Mẹ Thứ là “biểu tượng cao đẹp nhất của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lòng dũng cảm và đức hy sinh, chịu thương, chịu khó và hơn tất thảy là tình yêu quê hương, đất nước vô ngần của người mẹ Việt Nam.” Đây là nhận xét được phát biểu tại một sự kiện chính thức, có thể sử dụng trong các bài tuyên truyền, giáo dục truyền thống.

Cũng tại buổi lễ này, ông Lê Văn Dũng nhấn mạnh rằng mỗi nỗi đau, mỗi mất mát của Mẹ là một phần trong bản hùng ca chiến thắng của dân tộc và quê hương Quảng Nam; hình ảnh Mẹ đã được phác họa và tạc thành một tượng đài bất diệt cho các thế hệ mai sau. Nhận xét ấy không chỉ nói về riêng Mẹ Nguyễn Thị Thứ mà còn khái quát hình tượng của hàng vạn Bà mẹ Việt Nam Anh hùng – những người đã âm thầm chịu đựng những mất mát khủng khiếp để đất nước có được ngày độc lập, thống nhất.

Phẩm chất nổi bật nhất của Mẹ Nguyễn Thị Thứ là lòng yêu nước gắn liền với sự hy sinh thầm lặng. Mẹ không đứng trên chiến trường, nhưng Mẹ đã gửi những người thân yêu nhất của mình đến chiến trường. Mẹ không trực tiếp cầm súng, nhưng Mẹ đã góp phần tạo nên hậu phương cho những người cầm súng. Sự đóng góp ấy thường không có tiếng súng, không có chiến công được ghi ngay trên chiến trường, nhưng lại là nền tảng tinh thần vô cùng lớn lao. Mẹ đã biến tình yêu con thành tình yêu đất nước, biến nỗi đau riêng thành sự hy sinh cho cộng đồng.

Ở Mẹ còn có sự kiên cường, chịu thương chịu khó và lòng nhân hậu của người phụ nữ Việt Nam. Cuộc đời Mẹ gắn với lao động, gia đình và những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Nhưng trước những mất mát liên tiếp, Mẹ vẫn giữ được sự bình tĩnh, lòng tin và tình cảm đối với quê hương. Chính sự bền bỉ ấy đã làm nên vẻ đẹp rất riêng của Mẹ Thứ: không ồn ào, không phô trương nhưng vô cùng mạnh mẽ. Đó là sức mạnh của người mẹ Việt Nam – sức mạnh được tạo nên từ tình yêu thương, trách nhiệm và lòng kiên nhẫn.

Mẹ cũng là biểu tượng của sự hy sinh vì thế hệ mai sau. Những người con của Mẹ đã không trở về, nhưng sự hy sinh ấy góp phần để những thế hệ sau được sống trong hòa bình. Mẹ mất đi những người thân yêu nhất để đất nước có thêm những người con được sinh ra và lớn lên trong độc lập. Vì thế, câu chuyện về Mẹ không chỉ là câu chuyện về quá khứ mà còn là lời nhắc nhở đối với hiện tại: hòa bình không phải điều tự nhiên mà có; phía sau cuộc sống bình yên hôm nay là biết bao gia đình đã từng chịu những mất mát không thể bù đắp.

Năm 2009, công trình Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại núi Cấm, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam được khởi công. Tượng đài lấy nguyên mẫu từ Mẹ Nguyễn Thị Thứ, thể hiện hình tượng người mẹ Việt Nam mang trong mình những đau thương, mất mát nhưng đồng thời cũng là biểu tượng của sức mạnh, lòng yêu nước và sự bất khuất. Công trình được xây dựng với quy mô lớn, trở thành một địa chỉ quan trọng để tưởng niệm các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ.

Việc lấy hình ảnh Mẹ Nguyễn Thị Thứ làm nguyên mẫu cho Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng mang một ý nghĩa đặc biệt. Tượng đài không chỉ tưởng niệm một người mẹ cụ thể mà còn đại diện cho hàng vạn người mẹ trên khắp mọi miền đất nước đã chịu đựng những mất mát trong chiến tranh. Theo Báo Điện tử Chính phủ, công trình được xây dựng để ghi danh công lao to lớn của các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; bên trong quần thể tượng đài có nhà tưởng niệm ghi danh gần 50.000 Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Năm 2010, sau hơn một thế kỷ sống cùng những biến động của đất nước, Mẹ Nguyễn Thị Thứ từ trần ngày 10 tháng 12 tại quê nhà, hưởng thọ 107 tuổi. Mẹ ra đi sau một cuộc đời dài nhưng đầy những mất mát. Báo Điện tử Chính phủ khi đưa tin về sự ra đi của Mẹ đã nhấn mạnh rằng Mẹ là mẹ, là bà của những liệt sĩ đã hy sinh trong hai cuộc kháng chiến và là người được Đảng, Nhà nước trao tặng danh hiệu cao quý “Mẹ Việt Nam Anh hùng”.

Sự ra đi của Mẹ không khép lại câu chuyện về Mẹ. Ngược lại, từ đó hình ảnh Mẹ càng trở thành một biểu tượng của lòng tri ân. Tượng đài tại Quảng Nam lấy nguyên mẫu Mẹ Thứ đã trở thành nơi nhiều thế hệ đến dâng hương, tưởng niệm và tìm hiểu về những người mẹ đã hy sinh cho đất nước. Đặc biệt, tại lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh Mẹ năm 2024, lãnh đạo tỉnh Quảng Nam tiếp tục khẳng định tên tuổi Mẹ đã được ghi vào lịch sử của quê hương và dân tộc, trở thành hình ảnh tiêu biểu của người Mẹ Việt Nam Anh hùng.

Nhìn vào cuộc đời Mẹ Nguyễn Thị Thứ, chúng ta càng hiểu sâu sắc hơn giá trị của hai chữ “Tổ quốc”. Với một người mẹ, những người con luôn là tài sản quý giá nhất. Nhưng trong những năm tháng đất nước bị chiến tranh tàn phá, Mẹ đã chấp nhận để những người con của mình lên đường. Đó là sự lựa chọn vô cùng đau đớn nhưng cũng vô cùng cao cả. Mẹ đã hy sinh hạnh phúc riêng của gia đình để góp phần bảo vệ hạnh phúc chung của dân tộc. Chính từ những hy sinh thầm lặng ấy mà lịch sử đã được viết nên bằng máu, nước mắt và lòng yêu nước của hàng triệu gia đình Việt Nam.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương Mẹ Nguyễn Thị Thứ trước hết là bài học về lòng biết ơn. Được sống trong hòa bình, được học tập, được làm việc và xây dựng tương lai là một may mắn mà các thế hệ hôm nay cần biết trân trọng. Biết ơn không chỉ là dâng hương trong những ngày lễ, mà còn phải được thể hiện bằng hành động: học tập tốt, lao động nghiêm túc, sống có trách nhiệm, giữ gìn truyền thống gia đình và quê hương, quan tâm đến những người có công và tích cực đóng góp cho cộng đồng.

Đối với đoàn viên, thanh niên, hình ảnh Mẹ Thứ còn là bài học về trách nhiệm với Tổ quốc và cộng đồng. Nếu thế hệ cha anh đã hy sinh bằng xương máu để giành và giữ độc lập thì thế hệ trẻ hôm nay phải tiếp nối bằng tri thức, lao động, tinh thần sáng tạo và ý thức xây dựng đất nước. Noi gương Mẹ không có nghĩa là lặp lại những đau thương của chiến tranh, mà là phải sống sao cho những hy sinh ấy không trở nên vô nghĩa; phải biết giữ gìn hòa bình, bảo vệ thành quả cách mạng và góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Đối với sinh hoạt Đoàn, Chi bộ và giáo dục truyền thống, câu chuyện Mẹ Nguyễn Thị Thứ còn mang một thông điệp sâu sắc: đằng sau mỗi chiến thắng của dân tộc luôn có sự hy sinh của những gia đình bình dị. Khi nhắc đến những chiến công trên chiến trường, chúng ta không được quên những người mẹ ở hậu phương đã tiễn con đi, chờ đợi trong vô vọng và nhận về những giấy báo tử. Những người mẹ ấy không xuất hiện nhiều trên các trang sử chiến trận, nhưng chính họ là một phần không thể thiếu của lịch sử dân tộc.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ đã sống một cuộc đời dài, nhưng những năm tháng cuối cùng của Mẹ vẫn mang theo những khoảng trống không thể lấp đầy bởi những người con, người cháu đã mãi mãi nằm lại. Mẹ ra đi năm 2010, nhưng hình ảnh người mẹ đất Quảng vẫn còn đó trong Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng, trong ký ức của quê hương và trong lòng mỗi người Việt Nam. Từ một người mẹ bình dị của làng quê Điện Bàn, Mẹ đã trở thành biểu tượng chung của hàng vạn người mẹ Việt Nam đã hiến dâng những gì quý giá nhất cho Tổ quốc.

Cuộc đời Mẹ Nguyễn Thị Thứ nhắc nhở chúng ta rằng lòng yêu nước không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng những hành động lớn lao, mà nhiều khi bắt đầu từ sự hy sinh âm thầm của những con người bình dị nhất. Mẹ đã dành cả cuộc đời để nuôi con, tiễn con và chịu đựng nỗi đau mất con vì đất nước. Chính vì vậy, mỗi khi đứng trước Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng, mỗi chúng ta không chỉ tưởng nhớ một người mẹ mà còn tưởng nhớ hàng triệu người mẹ Việt Nam đã từng chịu những mất mát tương tự.

Tên tuổi Mẹ Nguyễn Thị Thứ hôm nay đã vượt ra khỏi phạm vi một gia đình, một làng quê hay một địa phương. Mẹ trở thành hình tượng kết tinh của lòng yêu nước, đức hy sinh, sự kiên cường và tình mẫu tử thiêng liêng. Bài học lớn nhất Mẹ để lại cho thế hệ trẻ không phải là những lời nói, bởi Mẹ không để lại một câu nói nổi tiếng được xác thực rộng rãi; bài học ấy nằm trong chính cuộc đời Mẹ. Đó là hãy biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm với quê hương, biết ơn những người đã hy sinh và biến lòng biết ơn thành những việc làm thiết thực. Khi mỗi người trẻ sống tốt hơn, có ích hơn và có trách nhiệm hơn với cộng đồng, đó chính là cách đẹp nhất để tri ân những người mẹ đã dành cả cuộc đời cho Tổ quốc.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ đã trở về với đất mẹ, nhưng hình bóng của Mẹ vẫn còn sống mãi. Mẹ hóa vào non sông, vào ký ức dân tộc, vào Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng và vào trái tim của những thế hệ được sống trong hòa bình. Mỗi lần nhắc đến Mẹ là một lần chúng ta nhắc mình phải biết trân trọng hiện tại, biết ơn quá khứ và có trách nhiệm với tương lai. Bởi phía sau hai tiếng “hòa bình” hôm nay là những người mẹ đã từng khóc đến cạn nước mắt vì Tổ quốc.