Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ - Chín lần tiễn con ra trận
Cuối tháng 5-2023, chúng tôi đến thăm Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Trị, sinh năm 1923, con gái cả Mẹ Thứ, được Mẹ kể rằng, Mẹ Nguyễn Thị Thứ có 12 người con, tất cả đều một lòng đi theo cách mạng. Suốt những năm tháng kháng chiến khốc liệt, từ chống thực dân đến cuộc kháng chiến chống đế quốc, cứu nước, lần lượt 9 người con của Mẹ mãi mãi không trở về. Năm 1948 trở thành ký ức đau đớn nhất của gia đình. Ngày 18-6, người con trai Lê Tự Xiến hy sinh. Chưa nguôi nỗi đau, ngày 5-10, người con Lê Tự Hàn Anh tiếp tục ngã xuống. Mười ngày sau, đến lượt Lê Tự Hàn Em hy sinh. Những mất mát dồn dập như cứa vào lòng người mẹ nghèo ở xóm Rừng.
Tác giả trò chuyện với vợ chồng con gái Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Trị (con gái cả của Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ) tháng 5-2023. Ảnh: NGỌC DOÃN
Nuốt nước mắt vào trong, Mẹ Thứ cùng những người con còn lại kiên cường bám đất, giữ làng, hoạt động cách mạng. Trong khu vườn quanh nhà, bà Trị cùng Mẹ Thứ âm thầm đào những căn hầm bí mật dưới bụi tre, để nuôi giấu cán bộ. Mỗi lần địch càn quét hay bất ngờ ập tới, Mẹ Thứ vẫn bình thản đến lạ, lùa đàn bò buộc quanh bụi tre lấy lý do tránh nắng, dáng vẻ điềm nhiên khiến chúng không hề nghi ngờ. Trong khu vườn nhỏ ấy có tới 5 căn hầm bí mật, nơi che chở biết bao cán bộ cách mạng, du kích của ta thoát khỏi nanh vuốt kẻ thù.
6 năm sau những ngày tang tóc của năm 1948, thêm một lần nữa Mẹ Nguyễn Thị Thứ quặn lòng khi người con trai Lê Tự Lem hy sinh ngày 1-4-1954. Rồi kháng chiến kéo dài, những tờ giấy báo tử tiếp tục lần lượt gửi về ngôi nhà nhỏ ở xóm Rừng: Lê Tự Nự hy sinh ngày 5-9-1966; Lê Tự Mười hy sinh ngày 14-4-1972; Lê Tự Trịnh hy sinh ngày 12-9-1972; Lê Tự Thịnh hy sinh ngày 28-8-1974... Ngày 30-4-1975, đúng ngày non sông thống nhất, mẹ lại nhận tin dữ về người con trai Lê Tự Chuyển, chiến sĩ biệt động thành, đã anh dũng ngã xuống ngay cửa ngõ Sài Gòn trước giờ chiến thắng. Nỗi đau của Mẹ đã cạn đến tận cùng nước mắt.
Mẹ Lê Thị Trị cũng trải qua biết bao mất mát trong chiến tranh. Chồng Mẹ là ông Ngô Tưởng bị địch bắt giam và hy sinh trong nhà lao Hội An (Quảng Nam) năm 1957. Hai người con gái của Mẹ cũng ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Đó là các chị Ngô Thị Điểu (hy sinh năm 1970), Ngô Thị Cúc (hy sinh năm 1973).
Nhưng điều khiến nhiều người xúc động là trong suốt những năm tháng đau thương mất mát bởi bom đạn kẻ thù, bà Trị luôn là chỗ dựa tinh thần cho Mẹ Thứ. Mỗi lần nghe tin các em trai hy sinh, bà thường giấu Mẹ, đợi lúc tinh thần Mẹ khá hơn mới báo vì sợ Mẹ không chịu nổi. Mẹ Lê Thị Trị thường bảo, nỗi đau riêng của mình nhỏ hơn nhiều so với mất mát quá lớn mà Mẹ Thứ phải gánh chịu.
Tháng 5-2023, chúng tôi có dịp gặp ông Lê Tự Thận, người con trai thứ 11 của Mẹ Thứ. Ở tuổi ngoài 81, ông vẫn nhớ rất rõ những năm tháng chiến tranh và lời căn dặn của Mẹ. Ông Thận kể, mỗi lần nhận tin các con hy sinh, Mẹ chỉ lặng lẽ nói: "Nỗi đau như dao cắt từng khúc ruột, nhưng vì độc lập dân tộc, vì thống nhất nước nhà, Mẹ chịu được".
Nghe lại câu nói ấy hôm nay, vẫn cảm nhận được rõ khí phách và lòng yêu nước của người mẹ nông dân xứ Quảng. Ẩn sau dáng vẻ hiền từ là ý chí kiên cường của một người mẹ luôn đặt lợi ích của dân tộc, của đất nước, của nhân dân lên trên tình cảm riêng của mình.
