Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Út Chót-Ngọn đèn dầu giữa thời hoa lửa
Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Út Chót-Ngọn đèn dầu giữa thời hoa lửa
Lịch sử thường được nhắc đến bằng những mốc son, những chiến thắng lẫy lừng hay tên tuổi của những người anh hùng được khắc lên bia đá. Nhưng nếu chỉ nhìn lịch sử từ những đỉnh cao ấy, có lẽ ta sẽ bỏ quên biết bao cuộc đời đã lặng lẽ làm nên nền móng cho chiến thắng. Có những trang sử không được viết bằng mực, mà bằng những giọt mồ hôi thấm trên luống lúa, bằng những đêm trắng thấp thỏm trong tiếng giày đinh, bằng nước mắt của một người mẹ âm thầm chảy ngược vào tim. Giữa miền Tây Nam Bộ khói lửa, Mẹ Nguyễn Thị Út Chót – người phụ nữ ở ấp Trường Hòa, xã Trường Long, huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ – đã đi qua chiến tranh như một ngọn lửa nhỏ. Không chói lòa, không phô trương, nhưng đủ bền bỉ để sưởi ấm niềm tin của biết bao người giữa những tháng năm đen tối nhất của dân tộc.
Chiến tranh chưa bao giờ là điều gì xa xôi đối với mẹ. Nó ở ngay trên mái lá mỗi khi máy bay gầm rú qua đầu. Nó nằm trong từng con rạch nơi những chiếc xuồng phải lặng lẽ xuôi dòng giữa đêm khuya. Nó hiện diện trong mỗi tiếng chó sủa bất chợt, mỗi ánh đèn pin quét ngang bờ bụi, mỗi lần tiếng giày của quân địch giẫm nát bờ đất trước sân. Giữa những ngày tháng mà sự sống mong manh hơn một ngọn đèn dầu trước gió, căn nhà nhỏ của mẹ lại trở thành nơi cưu mang cách mạng. Cánh cửa ấy mở ra không chỉ để đón một người cán bộ vào trú ẩn, mà còn mở ra một con đường sống cho niềm tin vào ngày mai.
Có lẽ không ai còn nhớ chính xác mẹ đã bao lần thức trắng. Bao lần lặng lẽ nấu thêm một nắm cơm, giấu thêm một chiếc võng, hay lắng nghe từng nhịp chèo ngoài con rạch để biết người cần đón đã trở về hay chưa. Lịch sử không ghi những điều ấy. Nhưng lịch sử sẽ không thể trọn vẹn nếu thiếu những điều ấy. Bởi có những chiến thắng được làm nên từ những trận đánh, nhưng cũng có những chiến thắng được gìn giữ từ một mái nhà chưa bao giờ khép cửa trước đồng đội.
Điều làm người ta kính phục không phải vì mẹ không biết sợ. Mẹ cũng biết sợ chứ. Sợ một ngày quân địch phát hiện hầm bí mật. Sợ tiếng khóc của con trẻ vô tình làm lộ dấu vết. Sợ căn nhà cháy rụi, sợ người thân bị bắt, sợ một buổi sáng thức dậy sẽ không còn nhìn thấy nhau. Nhưng trong trái tim của người mẹ ấy, có một điều lớn hơn tất cả những nỗi sợ. Đó là Tổ quốc. Với mẹ, Tổ quốc không phải những lời lẽ lớn lao. Tổ quốc là thửa ruộng vừa cấy, là mùi rơm mới sau mùa gặt, là dòng Cần Thơ lặng lờ chở phù sa, là tiếng "má" vang lên trong căn bếp nhỏ mỗi chiều. Chính vì yêu những điều bình dị ấy mà mẹ chấp nhận đánh đổi cả cuộc đời mình để giữ lấy.
Rồi chiến tranh cũng cướp đi điều quý giá nhất. Người con trai của mẹ – liệt sĩ Phạm Văn Tư – ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ giao liên. Từ ngày ấy, trong căn nhà nhỏ vẫn còn nguyên chiếc chõng tre, vẫn còn chiếc bát cũ, vẫn còn tiếng gió thổi qua hàng cau mỗi chiều. Chỉ có một người là không bao giờ trở về nữa.
Người ta thường nghĩ nỗi đau có hình dạng của nước mắt. Nhưng có lẽ, nỗi đau của mẹ lại mang hình dáng của sự chờ đợi. Là thói quen ngoái nhìn mỗi khi nghe tiếng mái chèo khua nước. Là khoảnh khắc vô thức quay đầu khi có ai gọi "má". Là những mùa Tết vẫn bày đủ mâm cơm rồi lặng lẽ cất đi một đôi đũa còn nguyên. Chiến tranh lấy đi người con, nhưng không thể lấy đi tình mẫu tử. Chỉ là từ đó, tình thương ấy không còn có nơi để gửi gắm, đành hóa thành nỗi nhớ, lặng lẽ ở lại cùng mẹ cho đến cuối đời.
Có những giọt nước mắt rơi xuống đất rồi khô đi. Có những giọt nước mắt không bao giờ rơi. Chúng ở lại trong ánh mắt đã mờ theo năm tháng, trong dáng lưng còng xuống vì tuổi già, trong sự im lặng khiến người đối diện không dám cất lời. Mẹ không kể nhiều về những mất mát của mình. Nhưng chính sự lặng im ấy lại là câu chuyện dài nhất về chiến tranh.
Hôm nay, trên mảnh đất Trường Long, những cánh đồng vẫn xanh, những dòng sông vẫn đầy phù sa và lũ trẻ lớn lên trong tiếng cười của hòa bình. Ít ai còn nghe tiếng bom, tiếng súng hay những cuộc lùng ráp năm xưa. Nhưng mỗi khi nhắc đến Mẹ Nguyễn Thị Út Chót, người ta chợt hiểu rằng hòa bình chưa bao giờ bắt đầu từ ngày chiến tranh kết thúc. Hòa bình bắt đầu từ những con người đã chấp nhận mất đi phần hạnh phúc của riêng mình để đất nước còn nguyên vẹn.
Có người sẽ nhớ mẹ như một cơ sở cách mạng. Có người sẽ nhớ mẹ như một người mẹ có con là liệt sĩ. Còn tôi, tôi muốn nhớ mẹ như một ngọn đèn dầu. Ánh sáng của ngọn đèn ấy không đủ xua tan cả màn đêm, nhưng đã đủ để một người tìm được đường, rồi thêm một người nữa, và thêm biết bao người nữa. Để cuối cùng, từ vô vàn ánh sáng nhỏ bé ấy, đất nước đi đến bình minh độc lập. Và có lẽ, đó mới là điều kỳ diệu nhất của lịch sử: lịch sử được làm nên không chỉ bởi những người đứng giữa ánh hào quang, mà còn bởi những người suốt đời lặng lẽ cầm đèn cho dân tộc bước qua đêm tối.
