Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Viết (1895-1952)

Xã Phước Thọ, tổng Thành Tuy Thượng, quận Long Thành, tỉnh Biên Hòa cũ (nay nhập với Phước Long thành xã mới Long Thọ, huyện Nhơn Trạch, Đồng Nai) là

một trong những làng quê nghèo của tỉnh. Ruộng không nhiều, đất cát kém màu mỡ, cày bừa nhẹ nhưng dễ bị nén chặt cổ rễ làm lúa và hoa màu kém phát triển ; nhiều vườn thấp chịu ảnh hưởng thủy triều hàng ngày từ sông Thị Vải truyền vào. Mùa khô, chất phèn mặn ảnh hưởng lớn tới cây trồng. Đây là nơi chôn nhau cắt rốn và sống đến mãn đời của mẹ Nguyễn Thị Viết sinh năm Ất Mùi 1895 trong một gia đình nông dân nghèo. Chồng mẹ là ông Trần Văn Nhiều - bần nông - suốt đời làm ruộng và nghề hạ bạc (đánh và câu tôm cá) trên sông Thị Vải. Mẹ sinh hạ cả thảy mười người con, nhưng ba chết lúc còn nhỏ, sống đến tuổi trưởng thành bảy người (năm trai, hai gái).

Thời chín năm kháng chiến chống Pháp, các con còn thơ dại nên vợ chồng mẹ phải quần quật làm mới đủ nuôi sắp nhỏ. Xã Phước Thọ ít ruộng nên Huyện ủy và Ủy ban kháng chiến hành chánh huyện Long Thành có chủ trương vận động nhân dân đi làm lúa ở xã Phú Hữu để có lương thực tự cấp tự túc và đóng góp một phần cho kháng chiến. Ngày 5/12/1949, chồng mẹ là Trần Văn Nhiều đi gặt ở Phú Hữu thì bị lính đi càn phá hoại mùa màng bắn chết. Đó là cái tang quá to lớn đối với mẹ Nguyễn Thị Viết. Vì đàn con nhỏ mẹ ráng vượt qua đau thương, tiếp tục làm ăn nuôi bày con thơ dại. Nhưng do thiếu thốn và bệnh tật, mẹ đi theo chồng về thế giới bên kia năm 1952. Bảy người con của mẹ trở thành mồ côi, phải đùm túm tự bươn chải mà sống.

Đến thời chống Mỹ, các con của mẹ trưởng thành dần, một số lấy chồng lấy vợ. Từ năm 1950 đến 1960, phong trào cách mạng ở xã Phước Thọ cũng như toàn huyện Long Thành (cũ) phát triển không đều. Những cuộc diệt ác lẻ tẻ và những cuộc đấu tranh chính trị đòi chính quyền Sài Gòn phải tôn trọng Hiệp định Genève, không được khủng bố, trả thù người kháng chiến cũ, hiệp thương tiến tới tổng tuyển cử hòa bình thống nhất nước nhà... dấy lên sôi nổi cho đến năm 1956 - 1957 thì bị địch tập trung mọi lực lượng quân sự, cảnh sát, mật vụ, chỉ điểm đàn áp dã man qua nhiều đợt tố cộng, diệt cộng. Hà Tư - Bí thư Huyện ủy - đầu hàng giặc, dẫn lính đánh phá hầu hết các chi bộ và cơ sở quần chúng trong huyện. Phong trào tạm lắng vào năm 1959. Nhưng tới tháng 3/1960, Nghị quyết Trung ương 15 được đồng chí Ba Đắc triển khai ở Long Thành, bắt đầu cao trào Đồng khởi ở địa phương. Một số cán bộ và cơ sở còn lại được ráp nối, phong trào hồi phục và có bước phát triển mới.

Anh Năm Bích (Trần Văn Bích) là người con đầu tiên của mẹ Viết thoát ly tham gia cách mạng năm 1960. Tiếp đó, năm 1961 anh Bảy Trung (Trần Văn Trung) được móc nối, đi bộ đội trinh sát của R. Năm 1962, khi địch bắt đầu gom dân lập ấp chiến lược ở Phước Thọ thì anh Sáu Hạnh (Trần Văn Hạnh) lại vào rừng, tham gia công tác phong trào địa phương, làm kinh tài xã, rồi kinh tài huyện Nhơn Trạch, tiếp đến trở thành Bí thư chi bộ xã Phước Lai (nay là Hiệp Phước). Anh Tám Nếu (Trần Văn Nếu tức Trí) mới 17 tuổi, không chịu cảnh cá chậu chim lồng và địch hoạnh họe vì các anh ruột đã đi Việt Cộng, bỏ ấp Bàu Nâu theo các anh nhập du kích rồi cán bộ phong trào thanh niên xã từ tháng 8/1963. Em Trần Văn Út mới 14 tuổi trở thành du kích xã tháng 2/1964. Như vậy chỉ gần bốn năm, năm con trai của mẹ Viết đều đứng trong hàng ngũ cách mạng.

Sáng 23/10/1965, tổ du kích của Út (tức Tài) được giao nhiệm vụ trinh sát mở đường từ căn cứ trở ra dân. Anh em lọt ổ phục kích của địch hy sinh toàn bộ ba người.

Từ một du kích, anh Năm Bích trở thành Trưởng ban An ninh xã Phước Thọ. Nhiều lần anh từ căn cứ ở ven sông rạch đột về các ấp công tác. Đêm 13/6/1967, anh cùng đồng đội về xã diệt ác phá kìm, khi trở ra thì bị pháo địch dập, hy sinh ngay trên quê hương.

Chiến tranh ngày càng ác liệt trên đất Phước Thọ, nhưng lực lượng địa phương vẫn bám trụ công tác và chiến đấu. Đêm 19/10/1970, ba cán bộ xã - trong đó có Bí thư chi bộ đột về móc nối với cơ sở thì lọt ổ phục kích địch. Đêm 20/10/1970, anh Tám Nếu (Trần Văn Nếu) - cán bộ thanh niên xã - cùng hai đồng đội được cử vào ấp Cai Vạn nắm tin tức số mất tích đêm trước. Các anh gặp anh Chín Tấn (Huỳnh Minh Tấn) ở cạnh nhà cha của Hồng Hoa, biết hai anh kia đã hy sinh chỉ còn sót Chín Tấn. Rồi các anh lọt ổ phục kích địch, Tám Nếu hy sinh ở gần nhà Năm Nghĩa (Phước Long). Đây là người con - liệt sĩ thứ ba của mẹ Nguyễn Thị Viết.

Anh Sáu Hạnh và anh Bảy Trung tham gia cách mạng tới ngày toàn thắng mới trở về quê sinh sống.

Mẹ Nguyễn Thị Viết sinh hạ, nuôi dưỡng và hiến dâng cho đất nước ba con trai vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 814/KTCTN ngày 24/4/1995