Mẹ Việt Nam Anh hùng Phan Thị Ớn (1912-1970)

Đến ấp Xóm Hố, xã Phú Hội, nhắc đến mẹ Phan Thị Ớn, những người lớn tuổi đều biết về một hành động chiến đấu anh hùng và đã hy sinh rất ngoan cường của mẹ. Mẹ sinh năm 1912 tại xã Phú Hội anh hùng.

Nhà của mẹ là cơ sở cách mạng của xã. Trong vườn nhà có nhiều hầm bí mật; nằm giáp với triền rừng là căn cứ cách mạng của xã nên anh em bộ đội, du kích thường hay đi về. Mẹ nghèo khổ nhưng lòng mẹ bao dung, một mực thương yêu và lo lắng nhiều đến các con đi theo cách mạng chiến đấu gian khổ, hiểm nguy. Giao ước của mẹ với anh em bộ đội, du kích là: hễ không có lính mẹ giựt thùng đuổi két, các con có thể về. Còn mẹ im là biết có lính đi càn... Hôm đó vào một ngày của năm 1970, như thường lệ, sáng sớm, một toán lính đi vào triền rừng, sau một hồi càn quét, bắn phá, bọn chúng kéo về. Song chỉ có phân nửa, phân nửa còn lại, chúng nằm ém quân trên ấy. Mẹ cứ ngỡ chúng kéo về hết, nên giựt thùng đuổi két... Nào ngờ, một số anh em cơ sở lục tục kéo về thì mẹ phát hiện bọn chúng hãy còn. Nguy hiểm quá, làm sao bây giờ? Không kịp nữa rồi! Mẹ đã ứng xử kịp thời và gan dạ bằng cách liều mình xông ra cản đường và hô lớn... Nhờ hành động quả cảm của mẹ mà anh em bộ đội, du kích hôm đó bảo toàn được lực lượng. Còn mẹ, bọn chúng trả thù đê tiện bằng một loạt pháo bắn thẳng vào người. Mẹ mất mà một viên đạn M79 chưa kịp nổ vẫn còn nằm ngay trong người. Năm đó, mẹ 58 tuổi. Mộ của mẹ chôn sơ sài. Sau giải phóng các con mới bốc mộ về an táng ngay trong vườn nhà.

Chị Phan Thị Hường người con gái thứ 3 của mẹ, cũng có con là liệt sĩ, hiện đang sống trong ngôi nhà đơn sơ, nhỏ bé, được cất trên nền nhà xưa của mẹ, hồi tưởng lại: “Mẹ có tướng tốt, tính tình hoạt bát vui vẻ và thông minh. Để giúp đỡ cách mạng, thường ngày mẹ hay đi lượm mo cau, cọng tàu để về bó chổi, song mục đích chính là theo dõi tình hình địch để thông tin cho cách mạng. Chồng mẹ chết, để lại cho mẹ đến 6 người con. Ba người con gái hiện thời còn sống, nhưng ba người con trai thì đã hy sinh hết hai. Anh Phan Văn Tâm năm 17, 18 tuổi đã đi bộ đội, ở Tiểu đoàn 2, Khu 4, đánh trận Vạn Kiếp (Bà Rịa), hy sinh ngày mồng 2 Tết năm 1968 năm ấy anh 24 tuổi. Người kế là Phan Văn Châu đi bộ đội 240 của tỉnh Biên Hòa. Sau vì bệnh, xin về thăm gia đình, dưỡng bệnh. Nằm hầm bí mật, bọn lính đi càn phát hiện. Chúng gọi lên, anh Châu không lên, chúng liệng trái xuống hầm, anh hy sinh. Sau giải phóng, mộ anh Châu được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ tỉnh, còn mộ anh Tâm đến nay vẫn tìm chưa ra.

Mẹ Phan Thị Ớn được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994