Mẹ Việt Nam Anh hùng Phan Thị Phàn (1905-1993)

Trong danh sách các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng ở Đồng Nai, mẹ Phan Thị Phàn là người có nhiều con hy sinh nhất. Trong căn nhà mà mẹ đã sống những ngày tháng

cuối cùng của cuộc đời tại xã Phước An huyện Nhơn Trạch, có đến 7 tấm bằng Tổ quốc ghi công của chồng mẹ và sáu người con trai. Bảy liệt sĩ, bảy con người yêu thương nhất của mẹ đã vĩnh viễn ở lại trong cuộc chiến, bỏ mẹ bơ vơ với đứa cháu nội duy nhất và người con dâu khi hòa bình trở về. Rồi đến lượt mẹ cũng đi gặp các anh. Mẹ qua đời năm 1993.

Mẹ Phàn sinh ra trong một gia đình nông dân giàu truyền thống cách mạng ở xã Điện Hòa, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, mảnh đất “trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ”. Người con trai cả, anh Nguyễn Văn Phàn thoát ly đúng ngày Cách mạng tháng Tám, rồi ngã xuống trước ngày ký Hiệp định Genève 1 năm. Người con thứ hai cũng tiếp tục nằm lại mảnh đất quê hương một năm sau đó: liệt sĩ Nguyễn Mốc hy sinh tháng 8/1954 khi đang giữ chức vụ xã đội trưởng Điện Hòa, tổ chức phân công gỡ mìn đem về cải tiến đánh địch.

Rồi các anh Nguyễn Văn Sanh, Nguyễn Xí, Nguyễn Văn Thành cũng lần lượt ngã xuống. Người ra đi sau cùng là liệt sĩ Nguyễn Tình, người con thứ 3 của mẹ (ở miền Trung gọi là con thứ tư do kêu anh Cả bằng anh Hai). Anh Tình hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ trinh sát trước ngày giải phóng Đà Nẵng (29/3/1975) chưa đầy 4 tháng!

Sáu người con của mẹ Phàn ra đi, chỉ có mỗi mình liệt sĩ Nguyễn Văn Sanh còn để lại cho mẹ một giọt máu. Người cháu nội duy nhất của mẹ Phàn hiện nay là bác sĩ Nguyễn Quang Vinh, công tác tại trạm xá khu vực Đại Phước, huyện Nhơn Trạch. Anh kể nhiều kỷ niệm về bà nội anh hùng của mình: “Lúc nhỏ, nội thường bỏ tôi trong một cái mủng (cái thúng) rồi gánh tôi đi làm, hoặc đi trú đạn và thậm chí đi đấu tranh chính trị với bà. Tôi chọn học y khoa cũng chỉ với ước mong sau này chữa bệnh cho nội. Nhưng...”. Bà Thái Thị Thanh, mẹ của bác sĩ Vinh và là con dâu duy nhất của mẹ Phàn kể lại: “Mẹ chồng tôi ngày xưa đấu tranh giỏi lắm. Bả nhập đồn, nhập bót, nhập thị... khéo léo và dũng cảm. Tổ chức yêu cầu là bả đi ngay, chỉ cần vác trên vai cây gậy là đi. Tôi đi làm cách mạng suốt bao nhiêu năm chiến tranh, thằng Vinh một tay bả trông nom. Hai mẹ con sống với nhau còn ít hơn hai bà cháu. Từ khi làm dâu, tôi sống với mẹ tôi miết cho tới khi bả chết. Hơn 34 năm trời, kỷ niệm về mẹ tôi làm sao kể hết được...”

Vùng quê mẹ Phàn nghèo lắm, đất cằn chỗ trũng làm lúa, chỗ gò trồng khoai lang, sắn (khoai mì)... Thời chiến tranh, quê mẹ Phàn là vùng trắng, vùng không dân. Mẹ quyết tâm bám trụ mặc bao khó khăn vây bủa. Mìn ba càng, mìn claymore, đạn pháo từ những căn cứ dày đặc dọc Vĩnh Điện ra Đà Nẵng... ranh giới giữa cái chết và cái sống như đường tơ kẽ tóc. Cái đói, cái nghèo không khuất phục được mẹ. Đi mót khoai, mót lúa, mót củi rang về bán, đi chợ cho anh em du kích, nuôi cháu nội thay dâu, khổ cực trăm bề... mẹ vẫn cắn răng chịu đựng. Có một điều chính người con dâu mẹ cũng lấy làm lạ. Đó là khi nghe tin các người con lần lượt hy sinh, mẹ không khóc. Mẹ chỉ im lặng trút ra câu nói đầu môi:

“Hết Mỹ mới hết chết; còn Mỹ, còn chết nữa”. Bấy giờ, mẹ không dám để tang con mình, nuốt nước mắt đau thương vào trong để đối mặt với kẻ thù từng ngày.

Sau ngày giải phóng mẹ vẫn còn mạnh khoẻ, đi làm hợp tác xã, khi anh Vinh tốt nghiệp y khoa Huế, mẹ Phàn theo anh vào Phước An sống với cháu. Mẹ sinh ra trên mảnh đất anh hùng của tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng và nằm xuống cũng trên mảnh đất anh hùng của tỉnh Đồng Nai. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994