Mẹ Việt Nam Anh hùng Quảng Thị Đồng (1913-2006)

Má Quảng Thị Đồng không phải là má ruột của hai liệt sĩ Phạm Văn Khánh (sinh năm 1935) và Phạm Văn Đực (sinh năm 1947), nhưng có công dưỡng dục. Khi chồng má, ông Phạm Lãnh, về chung sống với má Đồng, ông mang theo hai con trai, cậu út mới chỉ vừa biết nói sõi. Ông Lãnh gốc người Gò Công, tỉnh Tiền Giang, thời “chín năm” đã từng theo bộ đội Việt Minh kháng Pháp. Sau khi vợ chết, cảnh “gà trống nuôi con” khiến ông quyết định rời bỏ mảnh đất quê hương năm nào cũng lụt lội, mất mùa mang con đi làm ăn xa, hy vọng sẽ thoát khỏi cảnh nghèo túng. Đến Biên Hòa, ông Lãnh lăn lưng vào tất cả những gì có thể kiếm ra tiền: vào rừng khai thác gỗ, làm ruộng, đánh bắt cá... Khi gặp má Quảng Thị Đồng, người phụ nữ trẻ, góa bụa, gốc người Phước Thọ - Long Thành, hai người về ở với nhau, “rổ rá cạp lại” nhưng vui cửa vui nhà nhờ có hai cậu con trai khôi ngô ngoan ngoãn.

Má Quảng Thị Đồng là người phụ nữ đảm đang rất mực thương chồng quý con. Căn nhà hai vợ chồng dựng lên ở ấp 2 Gò Dầu tuy đạm bạc đơn sơ, nhưng lúc nào cũng ấm cúng, dễ chịu nhờ nết tảo tần và tài vén khéo của mẹ. Trước 1975, suốt mấy chục năm giặc giã, bom đạn liên miên, má vẫn nuôi heo, thả gà, trồng cấy được lúa ăn và đóng góp cho cách mạng. Hai người con trai được má chăm sóc, nuôi nấng như con ruột, lớn lên mỗi người một dáng vẻ, một tính nết. Anh Khánh cao to đĩnh đạc, ngược lại chú em Đực nhỏ thó, bướng bỉnh. Cả hai đều yêu quý má Đồng và gia đình lúc nào cũng hòa thuận, êm ấm.

Đầu năm 1957, anh Phạm Văn Khánh, con đầu của ông Lãnh thoát ly gia đình, gia nhập đội du kích Phước Thái. Ngày 15/5/1960, trong một chuyến công tác, anh Phạm Văn Khánh không may lọt vào ổ phục kích của địch và hy sinh. Tin báo về gia đình, ông Lãnh tất tả lao đi tìm xác con. Một ngày kiếm tìm vất vả ông mới thấy xác anh Khánh nổi lên ở vàm Thị Vải. Anh được gia đình chôn cất ở Gò Dầu, nhưng không bao lâu địch san ủi đất để lập ấp chiến lược, nấm mộ của anh bị xóa mất dấu tích.

Cái chết của nguời con trai đầu lòng gây đau xót cho cả gia đình ông Lãnh. Không chỉ người cha đau xót vì tình cốt nhục, má Đồng cũng choáng váng khi mất đứa con mà má từng chăm sóc, bảo bọc với tấm lòng người mẹ. Phạm Văn Đực lúc đó mới 13 tuổi, sau này là chiến sĩ của Tiểu đoàn 2 Quân khu 7 (anh nhập ngũ ngày 15/3/1960), anh thường tranh thủ ghé thăm gia đình để an ủi cha mẹ già, luôn tiện nhận đồ tiếp tế cho đơn vị. Hồi đó, bộ đội sống và chiến đấu trong hoàn cảnh rất gian khổ và thiếu thốn. Mỗi lần đi thăm con, thấy bộ đội ăn đói, mặc rách, ông Lãnh rất đau lòng. Gặp chiến sĩ nào thiếu áo, ông cởi áo cho, gặp người thiếu quần, ông cho quần. Nhiều lần má Đồng thấy chồng về mặc quần cụt, ở trần, má lại lặng lẽ lấy quần áo đưa cho ông. Anh Đực đi bộ đội liền 9 năm, được phong hàm trung úy, ông Lãnh rất tự hào về con. Má Đồng cũng mừng vì đã nuôi dạy được một đứa con nên người. Ngày 2/4/1969, Đực cùng đơn vị đi vác gạo ở Cầu Vạc - Phước Bình, anh vấp phải trái của địch cài, bị thương nặng rồi hy sinh khi mới tròn 22 tuổi...

Má Quảng Thị Đồng - người có công nuôi dạy hai người con đã hy sinh cho Tổ quốc, xứng đáng được nhận danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng được Nhà nước trao tặng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Má qua đời ngày 19/6/2006