Mẹ Việt Nam anh hùng Văn Thị Thừa

Theo tài liệu do Bảo tàng Mẹ VN anh hùng (Quảng Nam) cung cấp, cây đèn dầu đã trải qua 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ và người gìn giữ trao lại cho bảo tàng là Mẹ VN anh hùng Lê Thị Trị (thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, TX.Điện Bàn, Quảng Nam). Mẹ Trị chính là con gái cả của mẹ Nguyễn Thị Thứ - bà mẹ tiêu biểu có 9 con trai liệt sĩ và là nguyên mẫu của tượng mẹ VN anh hùng ở Quảng Nam. Con rể và 2 cháu ngoại của mẹ Thứ cũng là liệt sĩ, trong khi mẹ Trị cũng có chồng và 2 con gái hy sinh.

Khi các em trai lên đường chiến đấu, bà Trị ở nhà cùng mẹ Thứ đào 5 căn hầm bí mật trong vườn nhà để nuôi giấu cán bộ, bộ đội, du kích quân giải phóng miền Nam. Khi những đứa em trai, chồng và 2 con gái lần lượt hy sinh, ở nhà bà cùng mẹ ruột (mẹ Thứ) nén đau thương để tiếp tục đấu tranh. Hồi đó, trong vườn nhà, lúc không có quân địch, hai người tìm cách mở hé cửa hầm cho cán bộ bên dưới hít thở không khí trong lành. Khi có động, các mẹ vờ đi lùa bò để chỉnh sửa lại miệng hầm.

Cũng bởi những căn hầm nằm trong vườn nhà, nên mẹ Trị đã tìm cách báo tin thời điểm an toàn để các anh ra ngoài. Mẹ sử dụng cây đèn dầu để ra ám hiệu. Vào ban đêm, hễ nhìn vào bàn thờ trong nhà, thấy ngọn đèn được thắp sáng thì các anh có thể yên tâm hoạt động. Ngược lại, khi đèn không được chong lên, chính là lúc quân địch đang lùng sục. Cũng với ngọn đèn này, mẹ Trị và mẹ Thứ đã “đưa đường dẫn lối” cho không biết bao nhiêu cán bộ, du kích ẩn nấp trong vườn nhà. Năm 2016, cây đèn được đưa về bảo tàng thuộc quần thể tượng đài Mẹ VN anh hùng để giới thiệu đến đông đảo công chúng.