MẸ VNAH BÌNH THỊ SEN
Má Bình Thị Sen là người dân tộc Chơro. Đến tuổi bắt chồng thì thực dân Pháp đến chiếm vùng đất đỏ bazan màu mỡ. Chúng dùng vũ khí xua đuổi mọi người ra khỏi sóc, buôn, nương rẫy. Cô Sen bắt chồng khi sóc của bộ tộc làm ruộng ở Cây Da (Bình Lộc), chồng cô là chức việc mà không được đến gần phạm vi đồn điền. Cô sinh hạ được tám người con. Nhưng Yàng chỉ để sống năm người, bởi cuộc sống cơ cực thiếu ăn, thiếu thuốc.
Khi trở thành bà Bình Thị Sen đứng tuổi, có một lúc trông thấy cờ đỏ sao vàng. Thanh niên mang tên, ná, chà gạc... đi đánh Tây ở Sài Gòn. Nhà bà ở ruộng Cây Da hẻo lánh, cách quận mấy cây số đường rừng nên chỉ nghe thấy. Rằng ông Điểu Xiển - người Chơro ở gần đó bị Tây bắt, dụ hàng nhưng ông không chịu, chúng cột ông vào xe ô tô, mở máy cho xe chạy kéo lết tới xương tan thịt nát. Rằng Việt Minh chỉ có gậy tầm vông, chỉ có quan Tây nhiều súng lớn... Khi đế quốc Mỹ nhảy vào thay chân Pháp. Gia đình má và bà con Chơro vẫn khổ, cảnh bắt bớ, tù đày, bắt giết xảy ra chẳng khác thời còn giặc Pháp. Các con má lớn lên và lập gia đình. Người con thứ sáu là anh Bình Văn Triện tham gia công tác mật ở địa phương cùng với con rể Bình Văn Biển. Đêm 22 tháng 10 năm Nhâm Dần (18/11/1962) lính bao vây nhà các anh: Sáu Triện, Biển và Tư Tòng. Chúng bắt trói dẫn ra lô cao su Tín Nghĩa (Bình Lộc) xả súng bắn chết rồi quăng xác xuống một giếng cạn, thủ tiêu mất tích. Địch khủng bố các gia đình có người theo giải phóng. Con rể bị địch giết, chúng gây khó dễ cho chị Bảy Quyên vợ anh Biển khiến chị sống không yên nên phải gửi lại hai con cho má. Chị đi thoát ly, tham gia du kích địa phương hoạt động ở Bình Lộc, sau chuyển lên Túc Trưng rồi Bến Nôm. Chị Bảy Quyên hi sinh ở Bến Nôm ngày 19 tháng 9 năm Tân Hợi (6/11/1971) do địch gài trái. Chúng dùng xác chị làm cái bẫy để phục kích đánh tiếp. Hơn nửa tháng sau, thú rừng ăn xác, tha xương mỗi nơi một khúc. Khá lâu sau, má Sen mới nghe tin con chết. Má khóc lóc vật vã, bỏ ăn mấy ngày liền. Anh Bình Văn Hòa, con trai thứ tám, sắp đến tuổi quân dịch, xin má cho đi thoát ly. Anh vào du kích, mấy năm đi đi về về giữa Bình Lộc và Bảo Chánh. Tháng 8 năm Nhâm Tý (9/1972), địch bao vây căn cứ Bảo Chánh, bắn chết Tám Hòa và một anh nữa. Bom đạn giặc rót như mưa vào khiến thi hài hai liệt sĩ hòa cùng đất cát, đá núi. Má nghe tin dữ, chết lên chết xuống nhiều lần. Má và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Riêng má được Nhà nước trao tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.
