Mẹ VNAH Bồ Thị Kệ

Tôi cầm trên tay tấm di ảnh của má Bồ Thị Kệ, tấm ảnh nhỏ xíu đã ố vàng vì thời gian. Người phụ nữ trong ảnh có vầng trán cao, cặp mắt tròn và sâu nổi bật trên gương mặt khắc khổ, gầy guộc. Gương mặt má Kệ gây ấn tượng sâu đậm lạ lùng, hiển hiện sự nhẫn nhục, nỗi đau và cả ý chí quật khởi - nét đặc trưng của người phụ nữ Nam Bộ. Tiếp chuyện tôi là anh Phạm Văn Hụ, công nhân Nông trường cao su Long Thành, con trai của má. Anh chỉ còn nhớ lõm bõm về má, những hồi ức tản mạn và rời rạc. Nhưng mặc dù thế, trong tôi vẫn hiện lên khá rõ nét cuộc đời của má, một trong những người mẹ liệt sĩ của xã Long Đức được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.

Sinh năm 1911 tại Tân Uyên, Sông Bé, má Bồ Thị Kệ lớn lên vào thời “vàng trắng” (mủ cao su) đang đem lại cho thực dân Pháp những nguồn lợi khổng lồ. Đầu thập niên 20 thế kỷ trước, chúng đưa hàng chục ngàn nhân lực từ miền Bắc và miền Trung vào làm công-tra và mở rộng diện tích trồng cao su khắp các tỉnh miền Đông Nam Bộ. Gia đình má Kệ thời ấy sống bằng nghề nông. Đói khổ, bần cùng, nợ nần chồng chất, đó là nguyên nhân thúc đẩy nhiều nông dân bỏ ruộng, tình nguyện làm phu công-tra cho thực dân Pháp. Gia đình má Kệ cũng nằm trong hoàn cảnh ấy. Ngoài hai mươi tuổi, má kết hôn với một công nhân cạo mủ cao su. Năm 1938, niềm vui bừng sáng gian nhà nhỏ của má Kệ: người con trai đầu tiên Phạm Văn Nghĩa cất tiếng khóc chào đời. Những năm sau, má sinh thêm Phạm Thanh Hùng, Phạm Thị Một, Phạm Văn Hụ... Những đứa con của má không được hưởng tuổi thơ bình yên. Suốt mấy chục năm, Nam Bộ không một ngày im tiếng súng... Thực dân Pháp, rồi phát xít Nhật, đế quốc Mỹ cùng bọn lính đánh thuê Úc, Thái Lan... thay nhau giày xéo lên dải đất xanh tươi trù phú, đẹp đẽ như trong huyền thoại. Những ấp chiến lược mọc lên với tua tủa rào kẽm gai. Người dân bị cưỡng bức rời bỏ vườn ruộng, dọn vào ấp sống cảnh “cá chậu chim lồng”. Hàng ngày, địch bắt bớ lùng sục, bắn giết những người cách mạng. Những hình ảnh ấy mỗi ngày in dấu ấn vào tâm trí những người con của má Kệ, hun đúc trong họ lòng căm thù giặc.

Được tổ chức bí mật giác ngộ, tháng 2/1968, anh Phạm Văn Nghĩa gia nhập lực lượng võ trang nhân dân. Anh trở thành chiến sĩ trinh sát đơn vị Phân khu 4. Nối gót anh, Phạm Thanh Hùng mới 16 tuổi cũng xung phong vào đội du kích. Những người con trai ra đi, mang theo cả trái tim hồi hộp lo âu của người mẹ. Kể từ đây, không đêm nào má Kệ yên giấc. Không bữa ăn nào má không nhớ tới các con. Rồi tai họa bỗng dồn dập đổ đến: tháng 5/1969, lính Úc mở chiến dịch càn quét ồ ạt vào căn cứ Suối Cả của quân giải phóng. Trong một trận càn, anh Nghĩa bị trúng đạn đã anh dũng hy sinh. Tiếp đó, ngày 12/10/1969, Phạm Thanh Hùng rơi vào ổ phục kích của địch khi anh đột nhập vào ấp chiến lược ở xã Shiph (1) để xây dựng cơ sở cách mạng. Bọn giặc bắn xong, lôi xác anh về đồn nhằm khủng bố tinh thần người dân. Chúng làm khó dễ mãi mới cho gia đình mang xác Hùng về mai táng. Suốt quãng đời còn lại, má Kệ không bao giờ quên được gương mặt măng tơ của người con trai bị giặc giết hại. Nỗi đau mất hai người con trai càng khiến má uất hận, nung nấu thêm lòng căm thù giặc. Người con gái độc nhất của má là chị Phạm Thị Một lúc ấy đang là du kích xã. Chị lặn lội đi sớm về khuya, lúc làm liên lạc cho bộ đội, lúc vận chuyển lương thực, thuốc men, có khi đột nhập vào ấp xây dựng phong trào cơ sở. Cuộc sống vất vả gian khổ đã vắt kiệt sức lực thanh xuân của người con gái. Ngày 15/11/1973, trên đường đi công tác, chị Một bị lên cơn sốt rét ác tính. Thiếu thuốc men, đơn vị vội chuyển chị lên trạm quân y K7-63 Bà Rịa. Nhưng tại đây, vì quá suy kiệt, cô du kích trẻ Phạm Thị Một đã trút hơi thở cuối cùng... Sau giải phóng, má Kệ về sống với con trai và con dâu ở Nông trường cao su Long Thành. Năm 1982, má qua đời, chưa kịp hưởng niềm vinh dự lớn lao được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.