Mẹ VNAH Đặng Thị Đồn

Giữa vùng đất cù lao xanh ngắt của ấp Hòa Thuận II, xã Hòa Lộc (nay thuộc huyện Mỏ Cày Bắc), có một người mẹ đã lặng lẽ đi trọn cuộc đời mình cùng những mất mát không gì bù đắp nổi. Mẹ Việt Nam Anh hùng Đặng Thị Đồn sinh năm 1896, lớn lên trong cảnh quê nghèo, sớm quen với ruộng vườn, sông nước và những tháng ngày cơ cực của người dân Nam Bộ dưới ách thực dân, phong kiến.

Cuộc đời mẹ Đồn tưởng chừng chỉ gắn với bếp lửa, mảnh vườn và người con trai duy nhất là Nguyễn Văn Tiều. Nhưng khi đất nước bước vào những năm tháng đấu tranh quyết liệt giành độc lập, ngôi nhà nhỏ của mẹ đã trở thành một phần của cách mạng. Mẹ không cầm súng, nhưng trái tim mẹ luôn hướng về Tổ quốc, sẵn sàng chấp nhận mọi hy sinh cho con đi theo con đường cách mạng.

Nguyễn Văn Tiều, sinh năm 1918, là niềm hy vọng và cũng là chỗ dựa duy nhất của mẹ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông Tiều sớm tham gia hoạt động cách mạng, đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng tại địa phương. Với tinh thần kiên trung, ông từng giữ chức Trưởng Ban quân sự xã Hòa Lộc, rồi Phó Bí thư Đảng ủy xã. Trong mắt mẹ Đồn, con trai vừa là đứa con hiếu thảo, vừa là người chiến sĩ quả cảm luôn đặt việc nước lên trên tình nhà.

Nỗi đau của mẹ chưa dừng lại ở đó. Con trai của ông Tiều là Nguyễn Văn Nuôi, sinh năm 1942, lớn lên giữa bom đạn và những câu chuyện cách mạng của cha. Khi Tổ quốc gọi tên, anh Nuôi không ngần ngại lên đường, gia nhập đơn vị đặc công tỉnh. Dù tuổi đời còn rất trẻ, anh đã chiến đấu dũng cảm và anh dũng hy sinh trong Chiến dịch Xuân Mậu Thân năm 1968.

Chưa kịp nguôi ngoai trước sự ra đi của cháu nội, mẹ Đồn lại phải đón nhận tin dữ tiếp theo. Ngày 9 tháng 3 năm 1968, trong khi đang làm nhiệm vụ Phó Bí thư Đảng ủy xã Hòa Lộc, liệt sĩ Nguyễn Văn Tiều đã anh dũng hy sinh. Nỗi đau mất con duy nhất giáng xuống người mẹ đã ngoài bảy mươi tuổi như một nhát dao cắt vào tim. Nhưng giữa tang tóc, mẹ vẫn nén nước mắt, tự nhủ lòng mình rằng con đã ngã xuống vì đất nước, đó là sự hy sinh cao cả nhất.

Cùng chia sẻ nỗi đau ấy với mẹ Đồn là con dâu – bà Phạm Thị Thêu. Bà Thêu cũng là một người mẹ chỉ có những đứa con duy nhất, và cả hai người con ấy đều đã hy sinh vì Tổ quốc. Mẹ chồng – nàng dâu nương tựa vào nhau, cùng thắp nén hương cho những người thân đã hóa thành bất tử.

Chỉ vài tháng sau khi con và cháu lần lượt hy sinh, ngày 18 tháng 11 năm 1968, mẹ Đặng Thị Đồn trút hơi thở cuối cùng. Mẹ ra đi trong năm Mậu Thân đầy khói lửa – năm mà gia đình mẹ phải gánh chịu ba mất mát lớn lao: cháu nội, con trai và chính bản thân mẹ. Dẫu vậy, cuộc đời mẹ đã khép lại trong niềm tin son sắt vào ngày đất nước hòa bình, thống nhất.

Ghi nhận những hy sinh to lớn ấy, ngày 27 tháng 8 năm 1995, Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng cho mẹ Đặng Thị Đồn và con dâu bà – mẹ Phạm Thị Thêu. Danh hiệu ấy không chỉ là sự tri ân, mà còn là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau về một thời hoa lửa, nơi có những người mẹ đã hiến dâng trọn vẹn những gì quý giá nhất của đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc.