Mẹ VNAH Đặng Thị Sở - Chiếc tủ thờ và ba nén hương

Trong căn nhà nhỏ ở vùng Tân Tịch, có một chiếc tủ gỗ cũ đã theo Má Đặng Thị Sở suốt gần cả cuộc đời. Chiếc tủ ấy ban đầu chỉ dùng để thờ người chồng đã mất sớm. Nhưng rồi năm tháng trôi qua, trên mặt tủ lần lượt xuất hiện thêm những bát hương mới. Mỗi bát hương là một người con. Mỗi nén nhang là một nỗi đau mà người mẹ ấy âm thầm mang theo đến cuối đời.

Má Đặng Thị Sở rời quê Thiện Tân để về làm dâu ở làng Tân Tịch khi tuổi còn rất trẻ. Cuộc sống của hai vợ chồng chỉ gắn với ruộng thuê, rẫy mướn và những bữa cơm đạm bạc. Có những ngày mất mùa, cả nhà chỉ có khoai củ, măng rừng thay cơm. Nghèo khó chưa kịp qua thì năm 1940, người chồng lâm bệnh nặng rồi qua đời, để lại người vợ trẻ với đàn con thơ.

Từ ngày ấy, Má vừa làm cha, vừa làm mẹ.

Ban ngày lên rẫy.

Chiều về vá áo.

Đêm thức bên con.

Không một lời than vãn.

Không một lần bỏ cuộc.

Mùa Thu năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công. Với Má, đó như tia sáng đầu tiên sau nhiều năm sống trong bóng tối. Từ người phụ nữ quanh năm chỉ biết đến nương rẫy, Má bắt đầu tham gia các phong trào cách mạng của địa phương. Là người dân vùng Chiến khu Đ, Má có mặt trong hầu hết các cuộc mít tinh, vận động quần chúng, đấu tranh chống càn quét. Mỗi lần bộ đội cần lương thực, Má lại gùi từng bao gạo, từng gánh khoai băng rừng đưa vào Suối Cái.

Có người lo lắng nhắc:

"Đi nhiều vậy lỡ bị bắt thì sao?"

Má chỉ cười:

"Bộ đội ngoài kia còn nguy hiểm hơn mình."

Những việc làm lặng lẽ của Má đã gieo vào lòng các con tình yêu quê hương từ rất sớm.

Ba người con trai lần lượt khoác ba lô lên đường nhập ngũ.

Người con gái ở lại cùng Mẹ vận động bà con đóng góp lương thực, nuôi giấu cán bộ, trở thành cơ sở cách mạng tin cậy.

Địch biết gia đình Má là cơ sở của cách mạng nên nhiều lần bắt Mẹ về các đồn Tân Uyên, Tân Tịch để tra khảo.

Đòn roi.

Những trận đánh đập.

Những lời đe dọa.

Tất cả đều trút lên người phụ nữ nhỏ bé.

Nhưng không một lần Má khai báo.

Có lần tên lính quát lớn:

"Con bà ở đâu?"

Má bình tĩnh đáp:

"Tụi nó lớn rồi, đi đâu tôi không biết."

Sự cứng cỏi ấy khiến địch càng tức giận.

Nhưng cũng không khuất phục được Mẹ.

Đầu năm 1964, một cán bộ mang đến nhà tờ giấy báo tử đầu tiên.

Người con trai thứ sáu Tống Văn Sỉnh đã hy sinh trong một chuyến công tác.

Má lặng người.

Không khóc.

Mẹ lặng lẽ chuẩn bị chiếc áo quan.

Đào sẵn huyệt.

Chờ đón con.

Nhưng rồi đồng đội báo tin thi hài anh không thể đưa về.

Người mẹ ngồi bên huyệt đất trống rất lâu.

Đôi mắt hướng mãi về con đường rừng.

Như vẫn hy vọng con sẽ trở lại.

Chưa đầy nửa năm sau.

Tháng 7 năm 1964, người con trai thứ năm Tống Văn Xủng hy sinh trong một trận pháo kích.

Bom đạn quá dữ dội.

Thi thể anh không còn nguyên vẹn.

Lần này.

Nỗi đau của người mẹ không còn có thể giấu được.

Người ta kể rằng Má ngồi lặng hàng giờ trước bàn thờ.

Có lúc gọi tên từng đứa con.

Có lúc ôm chiếc áo cũ của con mà khóc.

Chỉ trong sáu tháng.

Hai người con đã mãi mãi ra đi.

Nhưng chiến tranh vẫn chưa dừng lại.

Người con trai còn lại Tống Văn Nhập, niềm hy vọng cuối cùng của Má, tiếp tục chiến đấu trên chiến trường Lộc Ninh.

Mỗi lần có người từ đơn vị về, Má đều hỏi:

"Thằng Nhập khỏe không?"

Câu trả lời luôn là:

"Anh ấy vẫn tốt, má yên tâm."

Cho đến năm 1971.

Lần này, người cán bộ không còn đủ can đảm nhìn thẳng vào mắt Mẹ.

Ông chỉ lặng lẽ trao tờ giấy báo tử.

Tống Văn Nhập đã anh dũng hy sinh.

Má cầm tờ giấy.

Không khóc.

Không nói.

Người như hóa đá.

Chiều hôm ấy, Mẹ bước đến chiếc tủ gỗ do chính các con đóng tặng trước ngày lên đường nhập ngũ.

Ngày xưa, chiếc tủ ấy chỉ có một bát hương dành cho người chồng.

Hôm nay.

Mẹ đặt thêm ba bát hương.

Một cho Tống Văn Sỉnh.

Một cho Tống Văn Xủng.

Một cho Tống Văn Nhập.

Từ đó, sáng nào Mẹ cũng tự tay thắp ba nén nhang.

Có người hỏi:

"Má còn mong gì nữa không?"

Mẹ khẽ đáp:

"Má chỉ mong đất nước bình yên để không còn người mẹ nào phải đặt thêm bát hương như má."

Ngày đất nước thống nhất.

Chiến khu Đ không còn tiếng bom.

Con đường vào Suối Cái xanh trở lại.

Nhưng chiếc tủ thờ trong căn nhà của Má vẫn lặng lẽ nhắc về những người con đã gửi tuổi xuân cho Tổ quốc.

Ngày 17 tháng 12 năm 1994, Nhà nước phong tặng Má danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Mẹ chỉ nhìn lên bàn thờ rồi mỉm cười:

"Danh hiệu này là của ba đứa nhỏ."

Ngày 20 tháng 10 năm 2003, Má Đặng Thị Sở thanh thản khép lại cuộc đời.

Chiếc tủ thờ vẫn còn đó.

Những nén hương vẫn được con cháu tiếp nối thắp lên mỗi ngày.

Như lời tri ân dành cho người mẹ đã dành trọn cuộc đời mình cho gia đình và cho Tổ quốc.