MẸ VNAH ĐỖ THỊ THÌ
Mẹ Đỗ Thị Thì sinh năm 1904, ở làng Tân Bản, xã Bửu Hòa, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa cũ (nay là phường Bửu Hòa, TP. Biên Hòa), trong một gia đình nông dân nghèo; lớn lên mẹ lại lấy chồng cũng nghèo. Tục ngữ có câu: “lá lành đùm lá rách”, đằng này “lá rách đùm lá te tua”, làm sao tránh được nắng lửa mưa dầu. Vợ chồng mẹ quanh năm suốt tháng đi làm mướn, chạy ăn từng bữa vì không có thước đất cắm dùi. Mỗi năm, người dân đen như ông có khi không có tiền đóng thuế thân mức vô sản (hạng chót), lâu lâu các chức việc hội tề lại bắt đi xâu, làm việc công ích cho làng, cho xã. Cuộc đời lam lũ, tả tơi càng thêm cực khi con trai duy nhất Nguyễn Văn Trí ra đời năm 1929. Bốn tay làm nuôi hai miệng còn chưa no, nay thêm một miệng nữa làm đứa nhỏ khổ lây.
Cách mạng tháng Tám 1945 thành công vừa hai tháng thì thực dân Pháp trở lại chiếm đóng Biên Hòa. Chúng lập bót Bửu Hòa, càn đi quét lại hòng gom dân nhằm thực hiện âm mưu bắt lính “dùng người Việt đánh người Việt”. Làng Tân Bản chỉ cách bót Chợ Đồn khoảng một cây số nhưng địch ít léo hánh. Đội du kích Bửu Hòa do Châu Ngọc Đức và Tư Thiệt chỉ huy làm chủ làng Tân Bản, nếu địch qua cầu Quan bị chặn đánh liền. Anh Nguyễn Văn Trí vừa 17 tuổi, tham gia du kích xã, chiến đấu một số trận ngay tại làng mình.
Gia đình mẹ Ba Thì rất khổ tâm vì nghèo mà ít tiếp tế cho con được bằng anh em. Song, Hai Trí quen chịu đựng, không đòi hỏi gì. Thế giặc mạnh dần, số quân ở Tổng hành dinh Cao Đài đông lên khiến anh em du kích và chính quyền, đoàn thể xã phải rút qua rừng Hóa An rồi lên An Phú Xã (Lái Thiêu). Mẹ Ba Thì đôi lần lên thăm con ở căn cứ, dù tiền bạc hiếm hoi cũng cố nhín mua cho con trai thân yêu một vài thứ.
Năm 1949, anh Hai Trí được chuyển lên đại đội Nguyễn Văn Nghĩa (Tân Uyên). Tháng 7/1951, anh tham gia trận đánh yếu khu quân sự Trảng Bom và bị hy sinh. Bố mẹ anh về sau mới nghe tin dữ, mẹ Ba Thì thương khóc mãi không nguôi. Trẻ cậy cha, già cậy con; nay con không còn thì lúc về già ông bà biết nương tựa vào ai? Con trai chết một thời gian, ông cũng qua đời. Từ đó, mẹ Ba Thì nương dựa các chị em ruột, lúc khỏe làm lấy mà ăn; ăn nhờ, ở đậu long đong vất vả hơn ba mươi năm cuối đời.
Mẹ Đỗ Thị Thì kịp hưởng chế độ chính sách Nhà nước, được địa phương cất nhà tình nghĩa, có chỗ ở đàng hoàng nhưng vẫn sống cô đơn, chật vật. Hiến dâng núm ruột duy nhất cho Tổ quốc, bao năm chịu cảnh lam lũ đói nghèo, mẹ vui một chút trước lúc vào cõi vĩnh hằng. Mẹ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Mẹ được Nhà nước tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/TKCT ngày 14/12/1994.
