Mẹ VNAH Đồng Thị Đẩu - Hai cuộc kháng chiến, một đời chờ đợi

Trong căn nhà nhỏ ở khu phố 1, phường Tân Vạn, nơi vẫn còn lưu giữ những kỷ vật của gia đình, ông Võ Văn Tôn thường lặng lẽ lau lại hai tấm Bằng Tổ quốc ghi công của cha và anh trai. Ông bảo, mỗi lần nhìn những tấm bằng ấy, ông lại nhớ đến mẹ Đồng Thị Đẩu – người phụ nữ đã dành gần như cả cuộc đời để chờ đợi những người thân yêu trở về, nhưng cuối cùng chỉ đón họ bằng những tấm giấy báo tử. Mẹ Đồng Thị Đẩu sinh năm 1912 trên vùng đất Tân Vạn, Biên Hòa. Cuộc sống của gia đình vốn bình dị như bao gia đình nông dân khác cho đến khi đất nước bước vào những năm tháng kháng chiến. Chồng mẹ là ông Võ Văn Tùy sớm tham gia hoạt động cách mạng. Dù hiểu rằng con đường ấy đầy hiểm nguy, mẹ vẫn âm thầm động viên chồng, quán xuyến việc nhà để ông yên tâm công tác. Ông Tôn kể rằng thuở nhỏ, ông thường thấy cha chỉ về nhà vào ban đêm rồi lại lặng lẽ ra đi trước lúc trời sáng. Mẹ chưa bao giờ hỏi chồng đi đâu, làm gì. Mỗi lần chỉ chuẩn bị ít cơm nắm, bình nước rồi tiễn ông bằng ánh mắt đầy tin tưởng. Với mẹ, giữ bí mật cũng là một cách bảo vệ người mình yêu thương. Năm 1950, trong một trận càn lớn của thực dân Pháp, ông Võ Văn Tùy anh dũng hy sinh. Khi ấy, gia đình mất đi người trụ cột. Ông Tôn kể rằng hôm nhận tin dữ, mẹ đứng lặng rất lâu trước hiên nhà. Không ai nghe mẹ khóc thành tiếng. Chỉ đến đêm, khi các con đã ngủ, tiếng nấc nghẹn mới vang lên trong căn nhà vắng. Từ đó, mẹ vừa làm mẹ, vừa làm cha, tần tảo nuôi các con khôn lớn. Nhưng chiến tranh chưa bao giờ buông tha gia đình. Chính trong những năm tháng ấy, mẹ tiếp tục tham gia phục vụ cách mạng bằng những công việc thầm lặng ở địa phương. Mẹ góp sức bảo vệ cơ sở, tiếp tế và hỗ trợ lực lượng kháng chiến trong điều kiện vô cùng khó khăn. Theo ông Tôn, mẹ luôn tin rằng đó cũng là cách tiếp tục con đường mà cha ông đã chọn. Người con trai Võ Tiến Dũng lớn lên trong những câu chuyện về người cha đã hy sinh. Anh sớm nuôi chí tiếp bước cha, tham gia lực lượng cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Ngày anh lên đường, mẹ không giữ lại. Mẹ chỉ cẩn thận sửa lại cổ áo cho con rồi dặn: "Cha con đã sống xứng đáng với quê hương, con cũng phải giữ trọn khí tiết của người cách mạng." Những năm sau đó, mỗi lần có người từ đơn vị ghé qua, mẹ đều hỏi tin con trai đầu tiên. Mỗi lá thư gửi về đều được mẹ cất rất cẩn thận trong chiếc hộp gỗ nhỏ. Có những tháng không nhận được tin tức, mẹ vẫn tin rằng con đang làm nhiệm vụ ở nơi xa. Đến năm 1974, trước ngày đất nước hoàn toàn giải phóng không lâu, giấy báo tử của liệt sĩ Võ Tiến Dũng được gửi về. Người con trai mà mẹ ngày đêm mong ngóng cũng đã anh dũng hy sinh. Ông Tôn kể, lúc ấy mẹ chỉ lặng lẽ cầm tờ giấy báo tử thật lâu rồi đặt lên bàn thờ cạnh di ảnh của cha. Sau một hồi im lặng, mẹ thắp hai nén nhang và nói rất nhỏ: "Cha con lại có bạn rồi..." Đó là lần thứ hai chiến tranh cướp đi người thân yêu nhất của mẹ. Người chồng hy sinh trong kháng chiến chống Pháp, người con trai ngã xuống trong kháng chiến chống Mỹ. Hai cuộc chiến, hai lần tiễn biệt, nhưng chưa bao giờ mẹ để nỗi đau biến thành sự oán trách. Mẹ vẫn tiếp tục tham gia các công việc ở địa phương, động viên con cháu sống xứng đáng với sự hy sinh của những người đã khuất. Ông Võ Văn Tôn nhớ rằng sau ngày đất nước thống nhất, mẹ không bao giờ kể nhiều về những mất mát của mình. Mỗi lần có đoàn thanh niên hay học sinh đến thăm, mẹ chỉ đưa họ xem hai tấm Bằng Tổ quốc ghi công rồi nhẹ nhàng nói: "Hòa bình hôm nay được đổi bằng rất nhiều người cha, người chồng, người con. Các cháu phải biết giữ gìn." Trong căn nhà ở Tân Vạn, mẹ vẫn tự tay chăm sóc bàn thờ chồng và con cho đến cuối đời. Những ngày giỗ, đồng đội cũ của ông Võ Văn Tùy và liệt sĩ Võ Tiến Dũng thường tìm về thắp hương. Mẹ luôn đón tiếp mọi người bằng nụ cười hiền hậu, coi họ như những người con trở về sau chiến tranh. Với những cống hiến bền bỉ trong suốt hai cuộc kháng chiến, mẹ Đồng Thị Đẩu được Nhà nước tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất. Năm 2014, Nhà nước truy tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng để ghi nhận những hy sinh và đóng góp to lớn của mẹ đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Khép lại câu chuyện, ông Võ Văn Tôn xúc động nói: "Mẹ tôi không cầm súng ngoài chiến trường, nhưng cả cuộc đời mẹ là một cuộc chiến với mất mát và chờ đợi. Cha hy sinh khi tôi còn nhỏ, anh trai cũng mãi mãi không trở về. Mẹ đã sống trọn một đời vì cách mạng và nuôi chúng tôi bằng lòng tin vào ngày đất nước hòa bình. Đó là di sản lớn nhất mà mẹ để lại cho con cháu hôm nay."