Mẹ VNAH Lê Thị Đối - Người mẹ đi tìm những nấm mộ không tên

Ở Xóm Hố, xã Phú Hội, nhiều người vẫn nhớ hình ảnh một người mẹ già mỗi năm đều lặng lẽ mang bó nhang đi dọc những bờ rẫy, những vạt rừng cũ để tìm một nấm mộ đã mất dấu từ thời chiến. Người mẹ ấy không tìm của cải, không tìm kỷ vật, mà chỉ mong biết nơi người con đầu lòng của mình đang yên nghỉ. Đó là Má Lê Thị Đối, người mẹ đã dành gần cả cuộc đời đi tìm một lời đáp cho câu hỏi day dứt: "Con mình nằm ở đâu?"

Má Lê Thị Đối sinh năm 1917 tại ấp Đất Mới, xã Phú Hội. Mảnh đất ấy đã nuôi Mẹ lớn lên và cũng là nơi Mẹ gắn bó cho đến những ngày cuối đời. Năm hai mươi tuổi, Mẹ kết hôn với ông Nguyễn Văn Ngọc, một người thanh niên giàu lòng yêu nước. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia lực lượng kháng chiến, sau Hiệp định Genève năm 1954 trở về quê làm ăn, chăm lo gia đình.

Vợ chồng Mẹ sinh được chín người con, bảy trai, hai gái.

Ngôi nhà nhỏ lúc nào cũng đông tiếng cười trẻ thơ.

Nhưng rồi chiến tranh lại kéo đến.

Từng người con lớn lên trong khói lửa và lần lượt chọn con đường của cha.

Người con trai thứ ba Nguyễn Văn Huân, bà con quen gọi là Rít, là người đầu tiên xin gia nhập lực lượng cách mạng.

Ngày con lên đường, Má Đối gói cho con ít cơm nắm, dúi thêm chiếc khăn tay rồi căn dặn:

"Con đi vì quê hương thì phải sống cho xứng đáng."

Năm ấy, Mẹ không ngờ lời tiễn biệt ấy lại là lần cuối cùng được nhìn thấy con.

Năm 1962, trong một trận đột kích của địch ngay tại quê nhà, Nguyễn Văn Huân anh dũng hy sinh.

Đồng đội chôn cất anh vội vàng trong Xóm Hố để tránh những đợt càn quét tiếp theo.

Rồi chiến tranh nối tiếp chiến tranh.

Bom đạn cày nát cả vùng đất.

Những trận càn liên tiếp khiến dấu tích ngôi mộ dần biến mất.

Không còn ai xác định được chính xác nơi anh nằm lại.

Mẹ đau đớn nhưng vẫn nuốt nước mắt vào lòng.

Chưa đầy ba năm sau, người con trai khác là Nguyễn Văn Công, chiến sĩ Đại đội 240 huyện Long Thành, tiếp tục ngã xuống trong một trận đánh ác liệt vào tháng 7 năm 1965.

Sáng hôm sau, lính địch mang thi thể anh về đồn thị uy.

Bà con trong xóm nhận ra người con của Má Đối, bí mật báo tin để gia đình đến nhận.

Mẹ lặng lẽ đưa con về chôn cất.

Sau ngày đất nước thống nhất, hài cốt anh được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ huyện.

Nỗi đau chưa dừng lại.

Người con trai thứ sáu Nguyễn Văn Sáu, từng chiến đấu trong bộ đội chủ lực rồi trở về làm du kích xã, tiếp tục nối bước các anh.

Ngày 29 tháng 1 năm 1969, anh hy sinh ngay tại ấp Xóm Hố.

Chỉ trong vài năm, ba người con trai lần lượt ngã xuống.

Mỗi lần nhận tin dữ, Má đều tự tay thắp thêm một nén nhang.

Bàn thờ gia đình ngày càng nhiều khói.

Còn mái tóc người mẹ thì bạc trắng theo từng năm tháng.

Ấp Đất Mới là vùng tranh chấp ác liệt.

Gia đình có nhiều con tham gia cách mạng nên Má luôn bị địch theo dõi.

Chúng rình rập trước cửa nhà.

Hạch hỏi mỗi khi Mẹ ra chợ.

Có lúc còn lục soát từng góc bếp.

Nhưng người mẹ ấy chưa bao giờ lùi bước.

Ban ngày, Mẹ gánh hàng đi buôn kiếm từng đồng nuôi những người con còn ở nhà.

Ban đêm, Mẹ chắt chiu từng lon gạo, từng chai nước mắm để bí mật gửi vào căn cứ cho các con và bộ đội.

Có người khuyên:

"Má đừng làm nữa, nguy hiểm lắm."

Mẹ chỉ cười:

"Con mình ngoài chiến trường còn nguy hiểm hơn."

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, đất nước thống nhất.

Người dân vui mừng đón hòa bình.

Nhưng với Má Đối, vẫn còn một điều chưa trọn.

Đó là tìm lại mộ của Nguyễn Văn Huân.

Suốt nhiều năm sau giải phóng, Mẹ không biết đã bao lần cùng đồng đội cũ, cùng bà con trong xóm đi khắp những cánh rừng, bờ ruộng và những nơi từng là chiến trường.

Mỗi lần có người nói:

"Hình như ở đây từng có ngôi mộ."

Mẹ lại chống gậy tìm đến.

Nhưng rồi lại lặng lẽ quay về.

Ngôi mộ ấy vẫn mãi không tìm thấy.

Có người hỏi:

"Má còn mong gì nữa không?"

Mẹ nhìn về phía cánh đồng Xóm Hố rồi chậm rãi nói:

"Má chỉ mong biết con nằm ở đâu để có chỗ thắp cho nó nén nhang."

Đó là ước nguyện giản dị của một người mẹ.

Không phải để giữ riêng cho mình.

Mà để người con không trở thành một người lính vô danh trong ký ức gia đình.

Năm 1985, Mẹ và gia đình được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập hạng Ba.

Đến ngày 17 tháng 12 năm 1994, Mẹ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Ngày nhận danh hiệu, Mẹ lặng lẽ đặt tấm bằng lên bàn thờ các con rồi khấn:

"Má thay các con nhận."

Ngày 6 tháng 10 năm 2018, Má Lê Thị Đối thanh thản qua đời.

Nhưng câu chuyện về người mẹ suốt đời đi tìm nấm mộ thất lạc của con vẫn còn được người dân Phú Hội nhắc lại như một biểu tượng đẹp của tình mẫu tử và lòng yêu nước.