Mẹ VNAH Lê Thị Đương (1918-1966)

Má Lê Thị Đương sinh năm 1918, quê ở Đại Minh - Đại Lộc (nay thuộc tỉnh Quảng Nam). Từ năm 1951-1954, má tham gia công tác phụ nữ, được bầu vào Ban chấp hành phụ nữ xã, đặc trách phân hội trưởng phụ nữ thôn Phú Mỹ. Từ năm 1955-1964, má và gia đình là cơ sở mật, phục vụ cho đội công tác do đồng chí Võ Chi và đồng chí Trần Đình Hùng phụ trách, giao nhiệm vụ. Từ năm 1965-1968, má ở trong Ban chấp hành phụ nữ xã Đại Minh, được phân công là phó ban đấu tranh chính trị của xã. Trong tâm khảm của những người con của má còn lại hôm nay, hình ảnh gia đình, người mẹ, những kỷ niệm sâu sắc về một thời chiến tranh khốc liệt đã qua vẫn còn đậm nét. Anh Nguyễn Thành Năm vẫn còn nhớ như in hình ảnh má mình với dáng vóc cao ráo, gương mặt sáng rỡ, hiền hậu mà kiên quyết, tự tin. Trong gia đình, má là một người vợ đảm đang, lo toan, quán xuyến công việc gia đình, chăm lo kinh tế, nuôi dạy con cái cho chồng yên tâm tham gia các công tác xã hội. Nhờ tần tảo, lam làm, khéo lo toan, những năm yên hàn gia đình má thuộc vào hàng trung nông trong vùng, đủ ăn, đủ mặc, đóng góp nhiều cho cách mạng. Thời gian những năm 1959-1963 hai vợ chồng má đào hầm bí mật trong nhà nuôi các đồng chí trong đội công tác. Ban ngày ở dưới hầm, ban đêm các đồng chí đội hầm lên công tác. Nhà ở vào vị trí không thuận lợi, sau nhà là cánh đồng trống,cách đồn Núi Lở của giặc không đầy hai cây số. Trước mặt là nhà của tên cảnh sát. Hai nhà chống cửa lên là nhìn thấy nhau. Thế mà suốt bốn năm trời, các cán bộ của ta vẫn đi về nhà má an toàn. Trước ngày đi bộ đội giải phóng, mỗi lần má đưa cơm, hoặc các đồng chí cán bộ họp, bao giờ anh Năm cũng làm nhiệm vụ cảnh giới. Anh còn nhớ, có lần xảy ra một tình huống hết sức nguy hiểm. Khi hai đồng chí cán bộ của ta đang ở nhà trên, bà mẹ của tên cảnh sát Sài Gòn sang chơi ngồi nói chuyện ở nhà dưới. Không hiểu vô tình hay cố ý, bà này ngồi nói chuyện cà kê rất lâu. Bà ta chỉ cần lấy lý do gì đó bước lên nhà trên là hỏng việc. Hết sức bình tĩnh, má khéo léo lái câu chuyện để “điều” bà này ra khỏi nhà. Thật là hú vía. Đất nước có giặc, tham gia đánh giặc cứu nước đối với má là chuyện tất nhiên. Các con lớn, má lần lượt cho lên đường tham gia cách mạng. Anh Nguyễn Thành Sáu là con thứ 6 đang đi học năm cuối cấp phổ thông trung học bây giờ, sợ anh bị bắt đi quân dịch, má cho cơ sở đến trực tiếp vận động anh về tham gia cách mạng. Chị Nguyễn Thị Bảy mới 16 tuổi đã tham gia du kích xã, lập công xuất sắc. Năm 17 tuổi đã là xã đội phó. Chị thích đi bộ đội thoát ly. Năm 1969, huyện có yêu cầu xây dựng đơn vị bộ đội địa phương, chị được điều lên, má sẵn sàng cho đi. Nhiều lần bộ đội, du kích về ở đầy nhà, má đều lo cơm nước chu đáo, tạo điều kiện cho anh em hoàn thành nhiệm vụ. Anh Đô còn nhớ những lần các đơn vị đặc công về trinh sát, chuẩn bị tập kích vô sân bay Đà Nẵng đều về ở trong nhà. Anh hùng đặc công Lê Bá Tỉnh cùng đơn vị cũng đã ở nhà má. Bộ đội, du kích hết lớp này đến lớp khác má nuôi như con cái trong nhà. Rời nhà ra đi bộ đội giải phóng tháng 10/1964, nhân một chuyến đi công tác, anh Năm mới được tranh thủ tạt qua nhà. Anh còn nhớ khi anh khoác bòng bước vào, má đang ngồi sàng gạo, má mặc chiếc áo màu xanh da trời (màu má ưa thích nhất). Thấy anh, má rưng rưng nước mắt. Ờ nhà được hai ngày, má tâm sự, động viên anh đủ điều. Anh cưới vợ được ít ngày thì đi luôn cả hai năm trời. Má sợ anh tư tưởng không vững, má nhắc anh dù có thế nào cũng phải đi đến đích, phải ráng chịu đựng gian khổ, không được giữa đường bỏ dở, ảnh hưởng đến thanh danh gia đình, có tội với cách mạng. Anh nói với má: Má cứ yên tâm về con. Con sẽ hoàn thành mọi nhiệm vụ, dù có khó khăn, gian khổ đến mấy, luôn xứng đáng với truyến thống gia đình. Lúc anh ra đi, má giúi vào tay anh mấy trăm đồng, nói: con cầm đi để mua viên thuốc, chai dầu, ở rừng lạnh mà xức. Anh Năm không ngờ đấy là lần gặp gỡ cuối cùng với người mẹ thân yêu. Đảm nhiệm chức vụ Phó Ban lãnh đạo công tác đấu tranh chính trị ở địa phương, má Lê Thị Đương trực tiếp tham gia vận động, tổ chức nhiều cuộc đấu tranh chính trị trực diện với kẻ thù. Nhiều lần, từ vùng giải phóng đội quân tóc dài của Đại Minh sang tận quận lỵ địch, đối đầu trực tiếp với tên quận trưởng cùng binh lính chống địch bắn phi pháo, càn quét vô làng. Nhiều cuộc đấu tranh có má tham gia tổ chức thắng lợi. Và, trong các cuộc đấu tranh ấy, bao giờ má Lê Thị Đương cũng ở vị trí dẫn đầu đoàn người. Kẻ địch tìm bắt má, má được bà con bảo vệ, che chở. Những lần địch càn vô làng, má dẫn đầu bà con cản xe tăng địch, không cho chúng ủi phá hoa màu, mồ mả. Ngày 20/6/1966, Mỹ ngụy đổ quân càn quét vùng giải phóng Đại Minh. Được sự phân công của cấp ủy địa phương,má Lê Thị Đương tổ chức bà con đấu tranh hợp pháp chặn xe địch không cho chúng càn ủi vô làng xóm, hoa màu. Má dẫn đầu một số bà con trực tiếp lấy thân mình cản đoàn xe địch. Bọn giặc dùng súng AR15 bắn xối xả vào những người đi đầu. Má hy sinh anh dũng trong cuộc đấu tranh này. Năm 1979, anh Nguyễn Thành Đô dời nhà vào xã Bàu Hàm 2, huyện Thống Nhất sinh sống. Ở đây, anh tiếp tục tham gia công tác và giữ nhiệm vụ Phó chủ tịch UBND xã. Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng cho má Lê Thị Đương theo Quyết định số 522/KTCTN ngày 27/8/1995.