Mẹ VNAH Lê Thị Thà

Mẹ VNAH Lê Thị Thà sinh năm 1906 tại làng Tam Đa, xã Long Trường, quận Thủ Đức, tỉnh Gia Định (nay là Thành phố Hồ Chí Minh). Gia đình mẹ thuộc loại trung lưu có vườn, có ruộng, nên thuở nhỏ mẹ được đi học ít nhiều. Mẹ lập gia đình ở lứa tuổi hai mươi như bao thiếu nữ cùng trang lứa, sinh hạ con gái đầu Nguyễn Thị Mạnh và con trai thứ Nguyễn Văn Mừng. Cách mạng tháng Tám 1945, ông Nguyễn Văn Hung (Sáu Sừng) - là chồng mẹ - gia nhập Thanh niên Tiền phong, rồi Quốc gia tự vệ cuộc (công an) địa phương. Sống trong độc lập tự do hai tháng, làng Tam Đa cũng như bao làng quê khác ở quận Thủ Đức bị quân Pháp trở lại chiếm đóng. Tàu đổ bộ giặc theo sông chiếm ngã ba trường học Tam Đa, ngã ba Trường Lộc... và lính địch gác các đầu cầu từ Thủ Đức xuống vùng Bưng Sáu xã. Ông Sáu Sừng tham gia ban trinh sát hoạt động vũ trang tuyên truyền, vừa diệt tề trừ gian, vừa giải thích các chủ trương của Mặt trận Việt Minh cho nhân dân, vừa tham gia củng cố cơ quan đoàn thể địa phương bị rã khi giặc mới đánh tới buổi đầu. Rồi lực lượng vũ trang ta về chống càn, đánh phục kích trên lộ 33, hạ bót Trường Lộc, phá nhiều cầu trên lộ... Do đó, đến tháng 7/1947, địch rút chạy khỏi vùng Bưng Sáu Xã. Nhà mẹ Lê Thị Thà và một số nhà trong làng trở thành nơi đóng quân của bộ đội huyện. Gia đình, họ hàng mẹ cùng bà con nuôi quân một thời gian dài. Con gái mẹ là Nguyễn Thị Mạnh tham gia Ban Chấp hành Thanh niên cứu quốc xã. Mẹ Thà có học, được cử phụ trách bình dân học vụ, cùng mạng lưới giáo viên nghiệp dư hoạt động, xóa dốt sôi nổi theo chỉ đạo của Huyện ủy và Ủy ban Kháng chiến hành chánh huyện Thủ Đức. Lúc này, ta có chủ trương xây dựng vùng Bưng Sáu xã thành căn cứ địa của huyện để lãnh đạo kháng chiến ở địa phương. Nhân dịp Quốc khánh 2/9/1947, huyện rút một số thanh niên đưa vào bộ đội huyện. Anh Nguyễn Văn Mừng - con mẹ - xung phong đi luôn. Ngày 28/1/1948 (18 tháng chạp Đinh Hợi) địch càn lớn vào xã Long Trường từ nhiều hướng. Cô cán bộ Đoàn là Nguyễn Thị Mạnh hy sinh tại rạch Cau, làng Tam Đa cùng một người nữa. Mẹ Thà rất đau đớn vì mất mát to lớn này, song không vì thế mà sút giảm tinh thần hăng hái công tác. Cấp trên tin tưởng kết nạp mẹ vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Anh Nguyễn Văn Mừng dũng cảm chiến đấu, hoàn thành mọi công tác được giao. Từ cuối năm 1950, Pháp mở rộng lấn chiếm huyện Thủ Đức. Bộ đội ta hành quân đêm là chính để giữ bí mật. Đêm 8/12/1951, (10 tháng 11 Tân Mão), sau một trận đánh, anh Nguyễn Văn Mừng trúng đạn pháo địch bắn theo, hy sinh tại xã An Phú (Thủ Đức). Ông Sáu và mẹ Thà đón nhận tin sét đánh, tưởng khó mà gượng nổi. Chỉ còn đôi vợ chồng già sống với nhau, mai đây biết dựa vào đâu lúc trái nắng trở trời? Năm 1962 , địch dồn dân lập ấp chiến lược Tam Đa, ông bà không sống nổi ở quê hương, chạy lên Biên Hòa làm ăn sinh sống. Ông qua đời vài năm sau đó. Mẹ Thà tích cóp sản nghiệp, xây dãy phố mười căn cho mướn để sống lúc tuổi già.

Sau ngày giải phóng miền Nam, mẹ Lê Thị Thà hiến 9 căn phố cho Nhà nước. Mẹ được hưởng chính sách hơn một năm thì qua đời (năm 1978). Mẹ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.