Mẹ VNAH Mã Thị Nỏn - Tiếng then bên bếp lửa Nà Tú

Mỗi khi chiều buông xuống trên xóm Nà Tú, khói bếp lại bay lên từ những mái nhà sàn nép mình bên sườn núi.

Người già trong bản vẫn kể cho con cháu nghe về một người mẹ có đôi mắt hiền như dòng suối đầu nguồn.

Đó là Mẹ Mã Thị Nỏn.

Cuộc đời Mẹ gắn với núi rừng Cao Bằng, nơi mùa đông phủ sương trắng lối, mùa hè xanh ngắt những nương ngô.

Mẹ sinh ra trong một gia đình người Tày nghèo.

Từ nhỏ, Mẹ đã quen với việc lên nương từ lúc mặt trời chưa ló rạng, chiều lại địu củi về bản.

Cuộc sống tuy thiếu thốn nhưng bình yên.

Rồi chiến tranh lan đến.

Những đoàn cán bộ, bộ đội hành quân qua bản ngày một nhiều.

Bà con người Tày xem việc giúp đỡ cách mạng là điều tự nhiên như giữ lấy núi rừng quê hương.

Gia đình Mẹ cũng vậy.

Ngôi nhà sàn đơn sơ nhiều lần trở thành nơi dừng chân của bộ đội.

Có hôm Mẹ nấu nồi cơm ngô lớn, chia từng bát cho các chiến sĩ.

Có hôm Mẹ thức suốt đêm vá áo, hong khô quần áo cho những người lính vừa vượt núi trở về.

Mẹ thường bảo các con:

"Bộ đội cũng là con của các mẹ ở khắp mọi miền. Mình giúp các chú cũng là giúp đất nước."

Lời dạy ấy lớn dần cùng tuổi thơ của các con.

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, hai người con trai của Mẹ lần lượt tình nguyện nhập ngũ.

Ngày tiễn con, bản làng còn vang tiếng đàn tính, tiếng hát then tiễn người ra trận.

Mẹ gói cho mỗi con một túi cơm nắm, ít muối vừng và chiếc khăn thổ cẩm do chính tay mình dệt.

Mẹ không khóc.

Chỉ nắm lấy bàn tay các con rồi dặn:

"Các con đi giữ nước. Núi rừng quê mình sẽ chờ các con trở về."

Những lá thư từ chiến trường gửi về thưa dần theo năm tháng.

Mỗi lần nhận thư, Mẹ lại nhờ người trong bản đọc đi đọc lại nhiều lần.

Đọc xong, Mẹ cẩn thận gấp lại, đặt trong chiếc hòm gỗ cạnh bàn thờ tổ tiên.

Rồi một ngày...

Tin dữ đến.

Người con trai đầu đã anh dũng hy sinh tại chiến trường miền Nam vào năm 1970.

Cả bản lặng đi.

Đêm ấy, bên bếp lửa nhà sàn, Mẹ ngồi rất lâu.

Ánh lửa hắt lên gương mặt người mẹ đã hằn sâu những nếp nhăn.

Mẹ khẽ nói:

"Con đã sống trọn lời thề với Tổ quốc."

Nỗi đau ấy chưa kịp nguôi.

Năm 1978, người con trai thứ hai cũng ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ.

Lần thứ hai nhận tin con hy sinh.

Mẹ vẫn không gào khóc.

Chỉ lặng lẽ thắp hai nén hương rồi đặt cạnh nhau trên bàn thờ.

Người trong bản đến chia buồn.

Có người nghẹn ngào hỏi:

"Mẹ còn chịu nổi không?"

Mẹ nhìn lên dãy núi phía xa rồi chậm rãi đáp:

"Mẹ đau chứ... Nhưng nếu các con không đi thì ai giữ nước cho bản mình bình yên."

Câu nói mộc mạc ấy khiến ai cũng lặng người.

Sau ngày đất nước thống nhất, cuộc sống dần trở lại bình yên.

Mẹ tiếp tục làm nương, chăm lo gia đình và động viên các con, các cháu học tập, lao động.

Mỗi dịp 27 tháng 7 hay những ngày giỗ liệt sĩ, Mẹ lại mặc bộ áo chàm truyền thống, chậm rãi thắp hương cho hai người con.

Mẹ thường kể với các cháu:

"Các bác của các con không trở về, để hôm nay bản làng được bình yên."

Những đứa trẻ ngồi quanh bếp lửa, chăm chú lắng nghe.

Trong tiếng củi nổ tí tách và mùi khói bếp quen thuộc, câu chuyện của Mẹ trở thành bài học đầu tiên về lòng yêu nước.

Năm 2014, Mẹ được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Khi nhận tin, Mẹ chỉ mỉm cười hiền hậu.

Mẹ nói:

"Danh hiệu này là của những người con đã nằm lại."

Những năm cuối đời, dù tuổi đã ngoài một trăm, Mẹ vẫn minh mẫn.

Ngôi nhà sàn ở Nà Tú thường xuyên đón những đoàn cán bộ, chiến sĩ, đoàn viên thanh niên đến thăm.

Ai cũng xúc động khi nghe Mẹ kể chuyện bằng giọng nói chậm rãi của người phụ nữ Tày.

Ngày 21 tháng 12 năm 2025, Mẹ thanh thản về với tổ tiên, hưởng thọ 103 tuổi.

Ngày tiễn Mẹ, bà con trong bản đứng kín con đường nhỏ.

Tiếng then lại vang lên giữa núi rừng.

Không còn là khúc hát tiễn người ra trận.

Mà là lời tri ân dành cho một người mẹ đã dành cả cuộc đời để nuôi dưỡng lòng yêu nước, gửi những người con ưu tú của mình cho Tổ quốc.