Mẹ VNAH Ngô Thị Hai (1922-2012)
Má Ngô Thị Hai sinh năm 1922, nguyên quán ở xã Đại Minh, huyện Đại Lộc (nay thuộc tỉnh Quảng Nam). Những năm chiến tranh chống Mỹ, nơi đây chiến tranh cực kỳ ác liệt. Ông Nguyễn Văn Dạn (chồng má) sinh năm 1921, tham gia cách mạng từ năm 1945. Những năm kháng chiến chống Pháp ông tham gia vận chuyển vũ khí từ khu 4 về Quảng Nam - Đà Nẵng. Những chuyến đi dài ngày thường phải vượt qua núi rừng hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt, bom đạn, rình rập của kẻ thù. Có chuyến về ông bị sốt rét nặng. Má Hai phải phục thuốc bốn năm tháng mới lành bệnh. Thời kỳ đấu tranh chính trị 1954 -1964 gia đình má là cơ sở cách mạng. Đồng chí Võ Chi là cán bộ miền Nam tập kết về lại hoạt động được ông bà che chở, nuôi giấu. Khi vùng Đại Minh, Đại Thắng được giải phóng, đồng chí Võ Chi làm chủ tịch xã. Ông Nguyễn Văn Dạn được phân công là cán bộ nông hội xã, phụ trách nông hội thôn Phú Mỹ. Ngày 27/4/1968, trong khi đang làm nhiệm vụ thu mua lương thực tại thôn Phú Mỹ ông bị pháo địch bắn bị thương nặng, khi đưa lên quân y trên núi được vài ngày thì ông mất. Lúc đó bên cạnh ông chỉ có người con thứ sáu là anh Nguyễn Văn Sáu mới 12 tuổi. Lời dặn dò cuối cùng của ông với các con, với anh Sáu là hãy noi theo ông, kiên trung với cách mạng, đừng nghe kẻ xấu dụ dỗ, mua chuộc làm ảnh hưởng đến thanh danh gia đình, không phản bội Tổ quốc, nhân dân. Lúc ấy, những người con lớn của ông bà đã ở trong hàng ngũcách mạng. Người con đầu, anh Nguyễn Văn Hai, sinh năm 1949, tham gia du kích năm 1965. Anh là một trong những xã đội trưởng can trường của xã Đại Minh, dũng cảm, mưu trí trong chỉ huy chiến đấu bảo vệ quê hương và tập kích địch những đòn táo bạo, tận hang ổ địch. Ngày 27/10/1971, trong trận trực tiếp chỉ huy du kích tập kích vào căn cứ địch ở Núi Lở (thôn Đại Phú, xã Đại Nghĩa), anh bị trúng đạn hy sinh. Người con thứ hai, chị Nguyễn Thị Năm sinh năm 1952. Năm 1964, chị gia nhập Đội Thiếu niên Tiền phong xã. Năm 1967, chị tham gia du kích mật. Chị Năm người nhỏ nhắn, nước da ngăm mgăm, hơi lé kim, rất nhanh nhẹn, tháo vát và gan dạ. Chị được giao nhiệm vụ điều tra tình hình địch, nơi tụ tập, ăn nhậu, sự đi lại của những tên ác ôn có nợ máu để cách mạng trừng trị. Chị cải trang đi lại vùng địch như đi chợ. Có lần, chị bị chúng nghi ngờ, bắt nhốt, khảo tra đánh đập tàn nhẫn vẫn không moi được ở chị một lời. Trước sau, chị chỉ nhận là qua đây mua đồ về dùng. Sau, chúng buộc phải thả chị vì không đủ chứng cớ. 4 giờ sáng ngày 27/7/1968, chị Năm được giao nhiệm vụ sang thôn Hòa Mỹ xã Đại Phú và thôn Mỹ Thuận xã Đại Nghĩa nắm tình hình địch cho lực lượng vũ trang ta diệt ác, phá kềm. Sẩm tối hôm đó, khi về đến khu vực Núi Lở, xã Đại Quang, chuẩn bị qua sông thì chị bị bọn Mỹ phục bên bờ sông bắn chết. Chúng phơi xác chị một ngày một đêm. Đêm hôm sau, du kích xã tổ chức vượt sông đem xác chị về. Năm ấy, chỉ cách nhau đúng ba tháng, má Ngô Thị Hai mất hai người thân yêu nhất: chồng và con gái. Và 3 năm sau, cũng đúng ngày 27, má lại mất thêm một người con nữa. Sau khi anh Nguyễn Văn Hai hy sinh, anh Nguyễn Văn Sáu lúc đó đang ở trong căn cứ đã gia nhập lực lượng du kíchđể trả thù cho cha và anh chị. Vợ chồng má Ngô Thị Hai sinh được 8 người con, nhưng chỉ có anh Hai và anh Sáu là con trai. Anh Sáu là người con trai cuối cùng, nhưng anh tham gia cách mạng má vẫn không cản vì hiểu được chí khí và bổn phận của con. Đảm đang công việc gia đình, chăm sóc 4 con thơ dại cho chồng yên tâm công tác, động viên con cái lên đường tham gia chiến đấu với quân thù, má Ngô Thị Hai còn trực tiếp tham gia công tác cách mạng, tham gia nhiều cuộc đấu tranh chính trị trực diện với kẻ thù. Tháng 3-1973, bọn địch bắt má lên Ty cảnh sát Quảng Đà. Tại đây, chúng đánh má gãy cánh tay phải. Chúng tra hỏi: “Bà già đem Cộng sản về nuôi, có không?”. Má chỉ trả lời: “Tôi chẳng biết Cộng sản ra làm sao cả “. Chúng giam má trong nhà lao, mỗi tuần lại đem lên tra hỏi, ròng rã suốt 6 tháng trời. Ba người cùng bị bắt với má, hai người bị chúng đánh chết, còn má, khi chúng thả ra phải mang thương tật suốt đời. Thời gian má bị tù, bốn người con gái của má còn nhỏ dại, bơ vơ, phải đi ở đợ cho người ta kiếm cơm ăn hàng ngày. Người nhỏ nhất mới ba, bốn tuổi, người chị phải vừa làm việc cho người ta, vừa trông em. Nối tiếp truyền thống dũng cảm can trường của người anh để lại, chỉ sau hai năm tham gia du kích, năm 1974, anh Nguyễn Văn Sáu được đề bạt làm xã đội phó du kích xã Đại Minh. Năm 1979, gia đình má Ngô Thị Hai chuyển về xã Bàu Hàm 2 huyện Thống Nhất, Đồng Nai. Tại đây, anh Sáu tham gia công tác xã, từ năm 1979-1983, anh là xã đội trưởng xã Bàu Hàm 2. Má sống vui với con cháu cho đến lúc mất vào ngày 20/10/2012. Má được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 438/KTCTN ngày 24/4/1995.
