Mẹ VNAH Nguyễn Thị Dành - Người mẹ ngã xuống bên miệng hầm bí mật

Mỗi khi nhắc đến vùng Cây Da của xã Thạnh Phú, huyện Vĩnh Cửu, ông Huỳnh Văn Sáu lại bồi hồi nhớ đến mẹ Nguyễn Thị Dành – người mẹ đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng bằng sự hy sinh thầm lặng. Ông nói rằng giữa bom đạn khốc liệt của chiến trường miền Đông, có những người không trực tiếp cầm súng nhưng lại là điểm tựa để biết bao cán bộ bám trụ, chiến đấu. Mẹ Dành là một người như thế.

Mẹ sinh năm 1916 trong một gia đình nông dân nghèo. Cuộc đời vốn đã nhiều gian truân khi chồng là ông Nguyễn Văn Thẳm mất sớm sau một vụ việc oan khuất trong những ngày đầu kháng chiến. Một mình mẹ nuôi người con trai duy nhất là Nguyễn Văn Nhẳm khôn lớn. Không oán trách số phận, mẹ lặng lẽ lao động, nuôi con và âm thầm góp sức cho cách mạng. Khi anh Nhẳm được tổ chức giác ngộ rồi thoát ly hoạt động vào năm 1958, mẹ hiểu rằng con mình đã chọn con đường đầy hiểm nguy. Từ đó, căn nhà nhỏ của mẹ trở thành nơi lui tới của nhiều cán bộ, chiến sĩ. Mẹ cùng con dâu là chị Huỳnh Thị Cục ngày đêm nuôi giấu, tiếp tế và bảo vệ những người hoạt động bí mật.

Ông Sáu kể rằng mẹ Dành rất ít nói, nhưng làm việc gì cũng cẩn trọng. Có lần mẹ nhận nhiệm vụ đi mua quần áo, thắt lưng để trang bị cho lực lượng cách mạng. Trên đường trở về, mẹ bị lính phát hiện và bắt giữ. Chúng đưa mẹ về quận Tân Uyên rồi chuyển sang nhà giam Phước Thành, dùng đủ mọi cách tra khảo nhằm buộc mẹ khai nơi ở của cán bộ và cơ sở cách mạng. Dù bị đánh đập dã man, mẹ vẫn chỉ im lặng. Đến khi bộ đội chủ lực miền Đông tiến công giải phóng tiểu khu Phước Thành vào tháng 9 năm 1961, mẹ mới được cứu ra khỏi nhà giam. Hai chân lúc ấy đã bị hành hạ đến bại liệt, anh em phải thay nhau cõng mẹ trở về.

Nhiều người nghĩ sau biến cố ấy, mẹ sẽ không còn đủ sức tham gia kháng chiến. Nhưng trái với mọi dự đoán, mẹ vẫn tiếp tục công việc của mình. Mẹ cùng con dâu đào những căn hầm bí mật ngay sát vùng Cây Da để cán bộ trú ẩn. Ban ngày, mẹ chống gậy đi chăn bò như một người nông dân bình thường, nhưng trong chiếc giỏ tre luôn có những nắm cơm, ít muối mè hay vài lon nước được bí mật mang đến cho cán bộ trong hầm. Còn chị Ba Cục gánh hàng rong đi khắp nơi, lợi dụng việc buôn bán để chuyển lương thực và tin tức. Nhiều lần chị bị địch bắt vì nghi ngờ tiếp tế cho cách mạng nhưng không tìm được chứng cứ nên chúng đành thả.

Điều khiến ông Sáu không bao giờ quên là buổi sáng mùng Bốn Tết Mậu Thân năm 1968. Hôm ấy, xe tăng và bộ binh Mỹ tiến vào giải tỏa khu vực, pháo và đại liên bắn dữ dội hai bên đường. Mọi người đều chui xuống hầm bí mật. Trong hầm có một đứa bé là con của cán bộ gửi mẹ nuôi dưỡng. Đứa trẻ khóc vì đói. Không đành lòng, mẹ Dành chống tay trồi lên khỏi miệng hầm để lấy bình nước sôi pha sữa cho cháu. Đúng lúc ấy, một quả đạn pháo rơi xuống. Mẹ ngã gục ngay bên miệng hầm, mãi mãi không trở lại với những người đang chờ dưới lòng đất.

Ông Sáu nghẹn lời khi nhớ lại khoảnh khắc ấy. Ông nói, mẹ ra đi không phải khi cầm súng ngoài chiến hào, mà trong lúc thực hiện điều giản dị nhất của một người mẹ: chăm sóc một đứa trẻ. Chính sự hy sinh ấy đã khiến tất cả cán bộ có mặt hôm đó không ai cầm được nước mắt.

Nỗi đau chưa dừng lại ở đó. Người con trai duy nhất của mẹ là Nguyễn Văn Nhẳm sau nhiều năm bám trụ chiến trường đã trở thành Ủy viên Thường vụ Huyện ủy Vĩnh Cửu. Cuối năm 1970, trong lúc chuẩn bị cho một trận đánh tại Tân Triều, anh bị kẻ phản bội chỉ điểm. Địch bao vây suốt ngày đêm. Biết không còn đường thoát, anh chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, bắn bị thương một tên lính trước khi anh dũng hy sinh. Sự tàn bạo của kẻ thù không dừng ở đó khi chúng cắt tai anh để lĩnh thưởng rồi kéo lê thi thể sau xe quân sự. Chỉ đến khi chị Ba Cục xuống xin, gia đình mới đưa được anh về mai táng.

Ông Huỳnh Văn Sáu lặng lẽ nhìn về phía nghĩa trang rồi nói: "Mẹ Dành đã mất trước ngày đất nước thống nhất, không kịp chứng kiến ngày người con duy nhất được Tổ quốc ghi công. Nhưng mẹ đã sống đúng như điều mẹ từng dạy chúng tôi: đã theo cách mạng thì phải giữ trọn lòng tin, dù có phải đánh đổi bằng chính cuộc đời mình."

Để ghi nhận những hy sinh to lớn ấy, Nhà nước đã truy tặng mẹ Nguyễn Thị Dành danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 814/KTCTN ngày 24 tháng 4 năm 1996. Hình ảnh người mẹ chống đôi chân tật nguyền mang cơm cho cán bộ, rồi ngã xuống bên miệng hầm khi cứu một đứa trẻ, vẫn mãi là biểu tượng đẹp về lòng yêu nước và đức hy sinh của những người mẹ Việt Nam trong thời hoa lửa.