Mẹ VNAH Nguyễn Thị Duyên (1922 - 1969)
Mỗi địa danh trên dải đất Gia Định xưa đều mang trong mình một lát cắt kiên cường, nơi mà cuộc đời của những con người bình dị nhất cũng có thể trở thành một chương sử cảm động. Lội ngược dòng thời gian về với mảnh đất Hóc Môn giàu truyền thống, nơi mười tám thôn vườn trầu từng che chở cho biết bao chiến sĩ cách mạng, tôi tìm thấy một câu chuyện lay động về Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Duyên [2393/QĐ-CTN]. Cuộc đời mẹ giống như một nốt lặng kiêu hãnh giữa thời hoa lửa, biến tình mẫu tử thiêng liêng thành bệ đỡ tinh thần vững chắc để các con vững tâm dấn thân lên đường làm tròn nghĩa vụ với non sông xã tắc.
Đối với tôi, hành trình thầm lặng của mẹ Nguyễn Thị Duyên gắn liền với những thử thách nghiệt ngã và tột cùng đau đớn mà chiến tranh đã dội xuống nếp nhà nhỏ. Mẹ sinh năm 1922 tại xã Mỹ Hòa, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Sống trên mảnh đất sục sôi tinh thần cách mạng, mẹ đã nén lại những lo toan riêng tư để động viên hai người con trai của mình lên đường chiến đấu khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng sự tàn khốc của bom đạn đã giáng những đòn chí mạng vào gia đình vào năm 1971, khi chỉ trong vòng vỏn vẹn ba tháng ngắn ngủi, mẹ đã phải liên tiếp gánh chịu nỗi đau nhân đôi khi hai người con trai yêu dấu – hai báu vật lớn nhất cuộc đời mẹ – lần lượt nằm lại nơi chiến trường khói lửa. Người con thứ nhất là liệt sĩ Trương Nông, sinh năm 1952, anh dũng ngã xuống ngày 19/1/1971, nhằm ngày 23/12 năm Canh Tuất. Nỗi đau xé ruột gan ấy chưa kịp khép miệng thì ba tháng sau, người anh trai là liệt sĩ Trương Nghệ Sĩ, sinh năm 1951, cũng kiên cường giữ đất và anh dũng hy sinh vào ngày 23/4/1971 khi vừa bước vào tuổi đôi mươi rực rỡ.
Đứng từ góc nhìn cảm nhận cá nhân, tôi lặng người trước đức hy sinh và sức chịu đựng phi thường của gia đình mẹ. Ba tháng là khoảng thời gian quá ngắn ngủi đối với một đời người, nhưng lại là lúc một nếp nhà phải chứng kiến hai lần tiễn biệt, hai người con trai mang theo bao ước vọng thanh xuân vĩnh viễn không về, trở thành nỗi đau thắt ruột gan của người thân ở lại. Mẹ mất ngày 29/5/1969, dẫu tạ thế trước thời điểm các con ngã xuống nơi chiến trường, hương hồn và lòng yêu nước của mẹ vẫn là ngọn đuốc tinh thần soi sáng lý tưởng cho các con dấn thân. Để vinh danh cống hiến vĩ đại của gia đình, ngày 26/9/2014, Chủ tịch nước đã ban hành Quyết định số 2393/QĐ-CTN truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho mẹ Nguyễn Thị Duyên. Hiện nay, ngọn lửa truyền thống vẹn nguyên vẫn được giữ gìn vẹn toàn khi con gái của mẹ là bà Trương Thị Kim Loan ngày đêm khói hương thờ cúng mẹ và các anh tại gia đình.
Từ khoảng lặng lịch sử đầy xót xa của gia đình mẹ Nguyễn Thị Duyên, bản thân tôi nhận ra bài học sâu sắc về ý thức trách nhiệm và sự tri ân bằng những hành động thực tế. Hòa bình và sự yên bình dưới bầu trời tự do ngày nay không phải là món quà ngẫu nhiên của thời gian, mà được đắp bồi từ chính sự dứt ruột hy sinh hạnh phúc của những người mẹ, từ sự chia ly nát lòng của những gia đình thời chiến. Vì lẽ đó, lòng biết ơn của mỗi người trẻ không cho phép chúng ta sống thờ ơ, vị kỷ. Sự trân trọng chân chính nhất phải được chuyển hóa thành động lực hằng ngày thông qua việc nỗ lực học tập nâng cao tri thức, sống tử tế, có ý thức tự tay bảo tồn, số hóa các tư liệu lịch sử địa phương và tích cực tham gia các phong trào đền ơn đáp nghĩa hướng về các gia đình chính sách còn gặp khó khăn xung quanh mình.
