Mẹ VNAH Nguyễn Thị Rành

Những người dân Củ Chi vẫn thường nhắc đến bà với những tên gọi trìu mến như “Má Tám Trầu”, “Bà Má Củ Chi”, “Bà Má Dũng Sĩ”. Sinh năm 1900 tại xóm Đìa, ấp Trại Đèn, xã Phước Hiệp (huyện Hóc Môn, lúc bấy giờ thuộc tỉnh Gia Định — nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh), bà chào đời trong một gia đình có truyền thống cách mạng.

Tuổi thơ của bà trải qua những mất mát sớm: cha bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo vì tham gia phong trào yêu nước, sau đó biệt tích; mẹ và anh trai lần lượt qua đời trong cảnh khó nghèo. Khi mới 14 tuổi, bà bị đưa đi làm thuê cho làng để trả món nợ của cha mẹ.

Năm 1918, bà lấy chồng — thầy giáo Nguyễn Văn Cầm (Tám Cầm) — và theo chồng về Đức Hòa, Long An. Họ mở một ngôi trường dạy học tại miền Tây. Đến năm 1941, chồng bà quyết định nghỉ dạy để tham gia hoạt động cách mạng; từ đó, cả gia đình bà trở thành một phần của phong trào kháng chiến.

Qua hai cuộc kháng chiến — chống Pháp và chống Mỹ — gia đình bà đã cống hiến to lớn: bà có tám người con trai, tất cả đều trở thành liệt sĩ, cùng với 2 cháu nội, ngoại cũng đã hy sinh vì Tổ quốc.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, bà không chỉ là người mẹ chịu đựng mất mát, mà còn tích cực tham gia phong trào: bà là cơ sở bí mật, dân quân xã, đã đào hầm, nuôi giấu hàng trăm cán bộ cách mạng, cất giấu vũ khí, tiếp tế lương thực cho du kích, động viên con cháu ra trận. Khi bị địch phát hiện, bà bị bắt, tra tấn, giam lỏng nhiều ngày nhằm uy hiếp để buộc các con bà ra hàng — nhưng cuối cùng địch phải thả tự do vì không lay chuyển được bà.

Suốt cuộc đời, dù trải qua đau thương, mất mát — bà vẫn kiên định với con đường cách mạng, với tinh thần “mẹ Việt Nam anh hùng”, vượt lên số phận để góp phần vào công cuộc giải phóng dân tộc.

Sau khi bà qua đời (ngày 26 tháng 1 năm 1979), để tưởng nhớ và tri ân những đóng góp, hy sinh của bà, người dân đã dựng tượng bà trước Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ. Bên cạnh đó, một con đường dài gần 20 km tại huyện Củ Chi — nối từ ngã rẽ Quốc lộ 22 đi qua nhiều xã — được đặt tên là Đường Nguyễn Thị Rành.

Ngoài ra, vào năm 2013 đã hoàn thành công trình Nhà tưởng niệm Nguyễn Thị Rành tại quê hương của bà — nơi để thế hệ hôm nay đến viếng, nhớ và học tập tinh thần của người mẹ dũng sĩ.

Câu chuyện về Nguyễn Thị Rành — một người mẹ quê nhỏ bé, trải qua tuổi thơ khốn khó, chịu cảnh mồ côi, nhưng rồi dũng cảm kiên trì, đưa cả gia đình tham gia cách mạng, chịu hy sinh mất mát lớn — là một minh chứng sống động cho tinh thần bất khuất của phụ nữ miền Nam, của người mẹ Việt Nam yêu nước.

Bà dạy chúng ta rằng: dù thử thách lớn đến đâu, nỗi đau gia đình, mất mát con cái — nếu vẫn giữ vững niềm tin, tinh thần đấu tranh và trách nhiệm với Tổ quốc — thì từng cá nhân, từng gia đình nhỏ cũng có thể trở thành biểu tượng cho lòng yêu nước, đoàn kết, hy sinh quên mình.

Với lịch sử của quê hương — đặc biệt là ở vùng đất Củ Chi, nơi mà nhiều con người bình dị đã góp công vào cuộc kháng chiến — tên của bà sẽ mãi được nhắc đến, để các thế hệ sau luôn biết trân trọng, nhớ ơn những hi sinh để có ngày hôm nay.