Mẹ VNAH Nguyễn Thị Thậm - Ngọn lửa giữ làng

Mỗi lần trở về ngôi nhà cũ ở ấp Trầu, xã Phước Thiền, ông Nguyễn Văn Xong lại đứng thật lâu trước bàn thờ mẹ Nguyễn Thị Thậm. Trên bàn thờ là di ảnh người mẹ mà bà con quanh vùng vẫn quen gọi bằng cái tên thân thương là má Sáu. Ông bảo rằng mẹ đã rời xa gia đình từ năm 1960, nhưng những lời dạy của mẹ vẫn còn nguyên vẹn trong ký ức của các con cháu, như ngọn lửa chưa bao giờ tắt.

Mẹ Nguyễn Thị Thậm sinh năm 1914 tại vùng đất Phước Thiền, huyện Nhơn Trạch. Cuộc đời mẹ gắn liền với những năm tháng quê hương chìm trong khói lửa chiến tranh. Những năm từ 1948 đến 1951, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra quyết liệt, mẹ là một trong những người phụ nữ tích cực nhất ở địa phương trong việc vận động nhân dân đóng góp gạo, thực phẩm và nhu yếu phẩm để nuôi quân.

Ông Nguyễn Văn Xong kể rằng thời ấy, nhà nào cũng thiếu ăn, vậy mà mỗi lần cán bộ đến vận động, mẹ đều là người đi đầu. Mẹ gõ cửa từng nhà, kiên trì giải thích rằng một đấu gạo góp hôm nay có thể giúp người lính ngoài mặt trận có thêm sức chiến đấu ngày mai. Có người còn chần chừ vì cuộc sống quá khó khăn, mẹ lại nhẹ nhàng động viên: "Mình nhịn một bữa còn chịu được, chứ bộ đội không có cơm thì lấy gì đánh giặc."

Không chỉ vận động, mẹ còn trực tiếp tham gia tiếp tế lương thực cho lực lượng kháng chiến. Những chuyến đi thường diễn ra vào ban đêm để tránh sự theo dõi của địch. Mỗi lần trở về, đôi vai mẹ hằn những vết đỏ vì gánh nặng, nhưng trên gương mặt vẫn luôn ánh lên sự bình thản. Với mẹ, được góp phần nuôi quân là niềm tự hào của một người dân yêu nước.

Ông Xong nhớ rằng mẹ thường dạy các con phải biết thương quê hương, thương đồng bào. Mẹ không nói những điều lớn lao, chỉ dặn rằng khi đất nước còn chiến tranh thì mỗi người đều phải có trách nhiệm. Chính những lời dạy giản dị ấy đã trở thành hành trang theo các anh em trong gia đình suốt những năm trưởng thành.

Năm 1960, mẹ qua đời sau một thời gian lao lực và bệnh nặng. Hôm tiễn mẹ, ông Xong vẫn còn nhỏ nhưng nhớ rất rõ lời người lớn nói với nhau rằng má Sáu đã sống trọn một đời vì xóm làng và cách mạng. Không ai ngờ rằng chỉ vài năm sau, những người con của mẹ lại tiếp tục bước vào cuộc chiến mà mẹ từng góp sức gìn giữ.

Người anh Nguyễn Văn Hùng gia nhập lực lượng Đoàn 10 Rừng Sác và trở thành Tiểu đội trưởng. Ông Xong kể rằng anh Hùng luôn nhắc đến mẹ như nguồn động viên lớn nhất. Anh thường nói với đồng đội rằng mẹ mình từng gánh gạo nuôi quân, còn mình phải cầm súng để bảo vệ quê hương.

Cuối năm 1968, trong trận đánh tại Đồng Tranh, Nhơn Trạch, anh Nguyễn Văn Hùng anh dũng hy sinh. Tin dữ truyền về khiến cả gia đình nghẹn ngào. Người mẹ đã không còn để tiễn con lần cuối, nhưng ai cũng tin rằng nếu còn sống, mẹ sẽ đau đớn nhưng vẫn tự hào vì con đã nối tiếp con đường mà mẹ từng lựa chọn.

Chưa đầy một tháng trước đó, người em Nguyễn Văn Bon, Trung đội phó thuộc Trung đoàn CT9, Sư đoàn 9 Biên Hòa, cũng đã ngã xuống trong trận chiến ở Tân Uyên. Hai người con của má Sáu đều hy sinh trong cùng một năm, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt nhất.

Ông Nguyễn Văn Xong nhiều lần tự hỏi nếu mẹ còn sống để nhận tin hai người con lần lượt hy sinh thì sẽ đau đớn biết chừng nào. Nhưng rồi ông lại nghĩ, có lẽ mẹ sẽ bình tĩnh như những ngày mẹ gánh gạo nuôi quân năm xưa, bởi mẹ luôn tin rằng độc lập của dân tộc phải được đánh đổi bằng sự hy sinh của biết bao gia đình.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông Xong thay mẹ chăm lo hương khói cho các anh. Mỗi dịp giỗ hay ngày lễ lớn, con cháu lại quây quần kể cho nhau nghe về người mẹ đã dành cả tuổi trẻ để góp từng hạt gạo cho kháng chiến và về hai người con đã hiến dâng tuổi xuân nơi chiến trường. Đó là cách gia đình gìn giữ truyền thống mà mẹ để lại.

Năm 2014, Nhà nước truy tặng mẹ Nguyễn Thị Thậm danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng nhằm ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh to lớn của mẹ cùng gia đình đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Với ông Nguyễn Văn Xong, danh hiệu ấy không chỉ là niềm tự hào của gia đình mà còn là sự tri ân đối với một người mẹ bình dị đã dành cả cuộc đời vun đắp cho cách mạng từ những việc tưởng chừng nhỏ bé nhất.

Khép lại câu chuyện, ông Nguyễn Văn Xong xúc động chia sẻ: "Mẹ tôi không kịp chứng kiến ngày đất nước thống nhất, cũng không kịp biết hai anh tôi đã trở thành những người lính anh dũng. Nhưng chính mẹ là người đầu tiên dạy chúng tôi biết yêu quê hương bằng những việc làm cụ thể. Hôm nay, mỗi lần thắp nén nhang trước bàn thờ mẹ và các anh, tôi luôn nghĩ rằng ngọn lửa yêu nước mẹ thắp lên năm nào vẫn đang được con cháu gìn giữ và tiếp nối."