Mẹ VNAH Nguyễn Thị Thiệt

Mỗi lần đi ngang những vườn bưởi Tân Triều, ông Huỳnh Văn Nghi lại nhớ đến má Bảy Thiệt. Ông bảo, nếu những gốc bưởi ấy biết kể chuyện, chắc chúng sẽ kể về biết bao đêm cán bộ nằm tránh địch dưới tán cây, về những bữa cơm nóng được người mẹ hiền lặng lẽ mang ra giữa vùng địch kiểm soát. Với ông, má Nguyễn Thị Thiệt không chỉ là một Bà mẹ Việt Nam Anh hùng mà còn là người đã góp phần giữ gìn sự sống cho nhiều cán bộ Huyện ủy Vĩnh Cửu trong những năm tháng cam go nhất.

Má Nguyễn Thị Thiệt sinh năm 1923 tại làng Tân Phú, sau khi lập gia đình thì về làm dâu ở làng Tân Triều. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, chồng má là ông Trần Văn Hòa, thường gọi là ông Bảy Hòa, rời gia đình đi hoạt động cách mạng. Kể từ đó, căn nhà nhỏ chỉ còn người vợ trẻ cùng các con sống giữa vùng địch kiểm soát. Dù quân địch liên tục càn quét, khám xét và theo dõi những gia đình có người theo kháng chiến, má vẫn âm thầm làm chỗ dựa cho cách mạng.

Ông Chín Hàn kể rằng sau Hiệp định Genève năm 1954, nhiều cán bộ Huyện ủy Vĩnh Cửu phải bám trụ hoạt động bí mật ngay trong lòng địch. Nhà má Bảy Thiệt trở thành một trong những địa điểm an toàn nhất. Nhờ khu vườn bưởi rậm rạp và những đám mía phía sau nhà, cán bộ có thể ẩn náu nhiều ngày liền mà không bị phát hiện. Má không bao giờ hỏi chuyện công tác, chỉ lặng lẽ chuẩn bị cơm nước rồi căn dặn mọi người phải hết sức cẩn thận.

Có những đêm, má phải chia nhỏ từng nắm cơm, từng ít cá khô để đủ nuôi nhiều người. Ông Nghi nhớ mãi câu nói của má: "Mình ăn ít một bữa cũng không sao, miễn các chú còn sức làm việc." Đối với má, giúp cán bộ cũng chính là góp phần để chiến tranh sớm kết thúc, để gia đình nào cũng được đoàn tụ.

Điều khiến ông Nghi xúc động nhất là câu chuyện về tấm bưu thiếp từ miền Bắc gửi về năm 1958. Trên đó chỉ có vài dòng báo rằng ông Bảy Hòa đã mất đúng vào ngày giỗ cha. Người ngoài đọc sẽ nghĩ đó là tin buồn, nhưng má hiểu ngay đó chỉ là ám hiệu mà tổ chức đã thống nhất từ trước để báo rằng chồng mình vẫn bình an sau những năm tập kết. Má lặng lẽ cất tấm bưu thiếp vào hòm gỗ rồi tiếp tục công việc thường ngày. Không một lời khoe khoang, cũng không để lộ bí mật với bất kỳ ai.

Chính trong thời gian ấy, má được kết nạp vào Đảng và đảm nhận nhiệm vụ hoạt động đơn tuyến. Công việc đòi hỏi tuyệt đối bí mật, mỗi bước đi đều có thể phải trả giá bằng tính mạng. Nhưng theo ông Nghi, má chưa bao giờ do dự.

Năm 1965, người con trai cả Trần Văn Phương vừa tròn mười chín tuổi. Sợ con bị chính quyền Sài Gòn bắt lính, má chủ động lo cưới vợ cho con rồi bí mật nhờ cơ sở đưa anh thoát ly tham gia cách mạng. Cũng trong năm ấy, sau nhiều năm xa cách, ông Bảy Hòa từ miền Bắc trở về chiến trường miền Nam. Gia đình vừa kịp đoàn tụ thì ông lại tiếp tục nhận nhiệm vụ mới. Năm 1969, trong lúc xây dựng cơ sở hậu cần cho chiến trường, ông bị địch phát hiện và bắt giam.

Không lâu sau, người con trai thứ hai là Trần Văn Minh cũng đứng trước nguy cơ bị ép vào quân đội đối phương. Má lại lặng lẽ đưa con lên căn cứ để theo anh trai tham gia lực lượng cách mạng. Theo ông Nghi, hôm tiễn người con út, má chỉ ôm con thật lâu rồi nói: "Đi đi con, đừng để phải cầm súng bắn vào đồng bào mình."

Bi kịch nối tiếp bi kịch. Ngày 8 tháng 11 năm 1969, Trần Văn Phương hy sinh trong một trận phục kích ở Bàu Hàm. Vì lo má không chịu nổi cú sốc, đồng đội giấu kín tin ấy suốt một thời gian dài. Đến cuối năm 1971, người con trai còn lại là Trần Văn Minh, trong lúc bảo vệ đồng chí Chín Nhứt – Trưởng ban Kinh tài U1 – cũng anh dũng hy sinh khi rơi vào ổ phục kích của địch. Một lần nữa, tin dữ được giữ kín rồi mới báo cho má sau đó.

Ông Chín Hàn kể rằng khi biết cả hai người con đều không còn nữa, má lặng người rất lâu. Nhưng ngay sáng hôm sau, má vẫn ra vườn chăm sóc bưởi, vẫn nấu cơm cho cán bộ như mọi ngày. Má chỉ nói nhỏ: "Hai đứa nó đi theo cách mạng thì má phải sống thay phần của tụi nó." Chính sự bình thản ấy khiến những người từng hoạt động cùng má càng thêm khâm phục.

Sau ngày đất nước thống nhất, căn nhà năm xưa không còn là nơi trú chân bí mật của cán bộ nữa, nhưng vẫn luôn đông người lui tới. Những đồng đội cũ của hai anh Phương, Minh và những cán bộ từng được má cưu mang đều xem má như mẹ ruột. Họ trở về kể cho má nghe về những trận đánh, về sự dũng cảm của các con và cùng nhau thắp nén nhang tưởng nhớ những người đã ngã xuống.

Năm 1994, Nhà nước phong tặng má Nguyễn Thị Thiệt danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Má và gia đình cũng được trao tặng Huân chương Độc lập để ghi nhận những đóng góp to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Đến ngày 22 tháng 6 năm 2017, má thanh thản qua đời ở tuổi 94, khép lại một cuộc đời gần trọn một thế kỷ gắn với những thăng trầm của đất nước.

Khép lại câu chuyện, ông Huỳnh Văn Nghi xúc động nói: "Điều tôi nhớ nhất không phải là những lần má giấu cán bộ trong vườn bưởi, mà là tấm bưu thiếp má cất giữ suốt cả đời. Chỉ vài dòng chữ ngắn ngủi nhưng chứa đựng cả niềm tin, lòng thủy chung và ý chí của một người phụ nữ cách mạng. Má Bảy Thiệt đã mất hai người con cho Tổ quốc, nhưng cũng để lại cho thế hệ sau bài học lớn về sự hy sinh lặng thầm và lòng son sắt với quê hương."