Mẹ VNAH Phan Thị Liền - Chuyến đi tìm con không có ngày trở lại

Mỗi lần nhắc đến má Phan Thị Liền, ông Ba Tô đều lặng đi rất lâu. Ông bảo rằng trong chiến tranh, nhiều người mẹ tiễn con lên đường rồi chờ đợi trong hy vọng. Còn má Liền thì khác. Má đã vượt hàng trăm cây số từ Bình Định vào Đồng Nai chỉ vì không chịu nổi nỗi nhớ người con trai duy nhất. Nhưng cuối cùng, cuộc hành trình ấy lại trở thành cuộc chờ đợi kéo dài đến hết cuộc đời. Má Phan Thị Liền sinh năm 1915 tại vùng quê Mỹ An, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Chồng mất sớm khi con trai mới lên bảy tuổi, má một mình tần tảo nuôi anh Phan Văn Liên khôn lớn. Những năm chiến tranh lan rộng, quê hương Bình Định chìm trong những cuộc càn quét và khủng bố của địch. Người thanh niên Phan Văn Liên quyết định rời quê vào Nam với mong muốn được góp sức cho cách mạng. Ngày con đi, má không ngăn cản, nhưng từ đó căn nhà nhỏ chỉ còn lại sự trống vắng. Ông Ba Tô kể rằng cuối năm 1965, nhớ con da diết, má bán con heo – tài sản quý giá nhất trong nhà – được sáu trăm đồng rồi khăn gói vào Đồng Nai tìm con. Chuyến đi của người phụ nữ ngoài năm mươi tuổi khi ấy vô cùng gian nan. Má không biết rõ địa chỉ, chỉ dò hỏi từng người quen, từng cơ sở cách mạng. Đến xã Hưng Lộc, má ở nhờ nhà người quen, ban ngày đi làm cỏ, phát rẫy thuê kiếm sống, ban đêm lại ngóng tin con. Rồi ngày đoàn tụ cũng đến. Anh Liên trở về ăn Tết với má vào đầu năm 1966. Theo lời ông Ba Tô, đó là cái Tết hiếm hoi và cũng là cái Tết cuối cùng hai mẹ con được quây quần bên nhau. Má vui lắm, cứ ngắm con trai mãi, sợ chỉ cần chớp mắt thì con lại đi mất. Quả đúng như vậy. Sang năm sau, anh Liên xin phép má vào chiến khu, chính thức gia nhập lực lượng giải phóng và được phân công làm công tác phát động quần chúng tại xã Hưng Lộc. Trong đơn vị, anh Liên là người hiền lành, trách nhiệm và luôn nhắc đến má. Mỗi khi có dịp xuống cơ sở, anh đều tranh thủ nhờ người gửi lời hỏi thăm mẹ. Ông Ba Tô kể rằng có lần anh cười nói: "Đánh xong trận này, tôi về ăn bữa cơm má nấu." Sáng ngày 6 tháng 11 năm 1972, ông Ba Tô cùng anh Liên và một đồng chí khác nhận nhiệm vụ đi công tác. Anh Liên đi đầu. Khi cả ba vừa đến một đoạn đường vắng thì bất ngờ rơi vào ổ phục kích của địch. Loạt đạn đầu tiên nổ vang giữa rừng. Anh Liên trúng đạn rất nặng nhưng vẫn cố chạy thêm qua hai bụi chuối để tạo điều kiện cho đồng đội thoát khỏi làn đạn. Ông Ba Tô cũng bị thương trong trận đánh ấy. Khi đồng đội tiếp cận được thì anh Liên đã anh dũng hy sinh. Điều khiến ông Ba Tô day dứt suốt đời là hôm đó cũng chính là ngày anh Liên hẹn gặp mẹ. Trước lúc lên đường, anh nhắn người quen báo má mang ít đồ ăn Tết đến điểm hẹn. Không hề biết con trai đang đối mặt với hiểm nguy, má chuẩn bị từng món ăn con thích rồi mang đến từ sáng sớm. Trong lúc chờ, má còn xuống ruộng phụ gặt lúa với chủ nhà. Đột nhiên, tiếng súng nổ dồn dập vọng lại từ phía xa. Má giật mình quay sang nói với mọi người: "Nó đánh nhau rồi!" Từ khoảnh khắc ấy, lòng má nóng như lửa đốt. Má chờ đến trưa, rồi đến chiều nhưng vẫn không thấy con xuất hiện. Ông Ba Tô nhớ mãi lời kể sau này của má: "Ruột gan tôi cứ cồn cào, linh tính chẳng lành mà không biết chuyện gì xảy ra." Đơn vị quyết định giấu tin vì sợ má không chịu nổi cú sốc. Gần một tháng sau, khi mọi việc đã ổn định, ông Ba Tô cùng cán bộ mới đưa má vào Bàu Lùm để báo tin. Ông kể, má không khóc thành tiếng. Má chỉ ngồi lặng rất lâu, hai bàn tay ôm chặt chiếc khăn gói thức ăn đã chuẩn bị cho con mà nước mắt cứ lặng lẽ chảy xuống. Từ ngày ấy, má sống một mình nơi đất khách. Người con trai duy nhất đã không còn, nhưng má vẫn ở lại Đồng Nai vì nói rằng ở đây có phần hồn của con. Chính quyền và các đoàn thể địa phương thay nhau chăm sóc, phụng dưỡng má. Mỗi dịp Tết đến, mọi người đều đến thăm, bởi ai cũng hiểu rằng trong lòng má vẫn còn một bữa cơm năm nào chưa kịp đợi được người con trở về. Những năm cuối đời, má được địa phương xây tặng một căn nhà tình nghĩa. Trong căn nhà ấy, tài sản quý nhất chỉ là bức ảnh của anh Phan Văn Liên đặt trang trọng trên bàn thờ. Mỗi sáng, má đều thắp nén hương rồi lặng lẽ ngồi nhìn thật lâu như thể con vẫn đang ở đâu đó và sẽ trở về sau một chuyến công tác dài. Năm 1994, Nhà nước phong tặng má Phan Thị Liền danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng để ghi nhận sự hy sinh to lớn của má và gia đình đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc. Ngày 15 tháng 3 năm 2002, má thanh thản qua đời, kết thúc hành trình hơn ba mươi năm sống cùng nỗi nhớ người con trai duy nhất. Khép lại câu chuyện, ông Ba Tô nghẹn ngào nói: "Điều ám ảnh tôi nhất không phải là trận phục kích năm ấy, mà là hình ảnh má Liền ôm gói thức ăn đứng chờ con giữa cánh đồng. Người mẹ ấy đã đi hàng trăm cây số để được gần con, nhưng cuối cùng chỉ còn lại một cuộc hẹn không bao giờ thực hiện được. Đó là sự hy sinh lặng thầm mà chiến tranh đã để lại trong trái tim biết bao người mẹ Việt Nam."