Mẹ VNAH Trương Thị Thia
Mẹ Trương Thị Thia sinh năm 1913, tại xã Bình Mỹ (nay thuộc huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương). Đây là một trong những cái nôi của phong trào cách mạng của miền Đông Nam bộ. Mẹ có chồng là Nguyễn Văn Cang và hai con là Nguyễn Văn Đởm, Nguyễn Hữu Sinh đã hy sinh anh dũng trong sự nghiệp kháng chiến chống kẻ thù xâm lược, bảo vệ tổ quốc. Gia đình mẹ là một gia đình cách mạng. Chồng mẹ, ông Nguyễn Văn Cang cùng quê Tân Uyên đã sớm giác ngộ và tham gia cách mạng vào những ngày đầu của Cách mạng tháng Tám năm 1945. Những ngày đầu cướp chính quyền ở Bình Mỹ, chồng mẹ tham gia vào ủy ban hành chánh tại đây. Sau đó, khi quê hương đứng trước nguy cơ tái xâm lược của thực dân Pháp, ông lại tiếp tục hoạt động, bám chân trên địa bàn quê hương để gây dựng, cổ vũ cho phong trào cách mạng. Khi chồng tham gia công tác cách mạng, mẹ ở nhà tần tảo lo cho các con ăn học. Từ đứa lớn cho đến đứa bé, mẹ dạy dỗ nuôi nấng chu đáo để chồng yên tâm tham gia hoạt động. Dưới sự chăm sóc của mẹ, con cái dần khôn lớn và theo chí hướng của cha, lần lượt tham gia bộ đội, với mong mỏi góp sức diệt thù, giải phóng quê hương. Người con trai đầu của mẹ là Nguyễn Văn Đởm, 18 tuổi tham gia vào bộ đội địa phương Tân Uyên, tiền thân của đại đội Nguyễn Văn Nghĩa sau này. Thế là mẹ ở nhà vừa lo cho các con, vừa đi mua lương thực tiếp tế cho chồng, con ở trong rừng. Khoảng thởi gian 1950-1952, chiến khu Đ được củng cố xây dựng thành căn cứ của cả Nam Bộ. Và cũng là lúc mà địch ra sức đánh phá. Chúng tổ chức nhiều cuộc càn với quy mô lớn nhằm tiêu diệt lực lượng của ta. Lợi dụng vào thiên tai năm 1952, cơn bão lụt dữ dội đã tàn phá chiến khu Đ để lại những hậu quả nặng nề, địch tiến hành hàng loạt biện pháp nhằm xóa sạch căn cứ, bao vây, càn quét các ngả đường liên lạc, vận chuyển lương thực. Nạm đói, bệnh tật cùng với bom đạn giặc gây kinh hoàng cho Chiến khu Đ. Giữa lúc khó khăn, mẹ đón nhận một hung tin: con mẹ Nguyễn Văn Đởm hy sinh trong một đợt chống càn tại dốc Bàn Tay, xã Tân Hòa. Vừa sinh cô con gái út, lại vừa mất đứa con đầu, sức khỏe mẹ đã yếu còn yếu thêm, tâm trí dường như bấn loạn. Nhưng rồi mẹ lại gượng dậy, gắng sức lo toan cho gia đình. Lòng căm thù giặc như càng sôi sục trong mẹ. Ngoài công việc nhà, mẹ hăng hái vào việc mua lương thực tiếp tế cho chồng, cho chiến sĩ cách mạng với lòng mong ước sớm đánh tan giặc thù, sớm thoát cảnh nước mất nhà tan. Trong một chuyến đi mua lương thực tiếp tế cho cán bộ trên đoạn đường 20 cây số từ Tân Lập đến Bình Mỹ, mẹ bị địch bắn chết cùng với người bạn đồng hành. Địch giữ xác mẹ ở ngoài đồng hòng dụ cho được chồng mẹ ra để bắt đi. Chồng mẹ và du kích đón phục mấy lần để đem xác mẹ về chôn, nhưng kẻ thù canh giữ gắt gao. Đến ngày thứ chín, chúng bỏ đi, chồng mẹ đến gom xác chỉ còn lại bộ xương của mẹ và người bạn vương vãi. Kên kên và chó đồng đã đến xâm hại gây thảm cảnh hãi hùng, đau thương. Nuốt hận và dằn lòng, chồng mẹ đưa mẹ về chôn cất mà không nói được nên lời. Giữa năm 1954, Hiệp định Genève về hòa bình ở Đông Dương được ký kết, kết thúc vẻ vang một chặng đường đấu tranh cách mạng của dân tộc ta. Người dân Tân Uyên hòa trong niềm vui cả nước mừng đón thắng lợi. Nhiều cán bộ bịn rịn chia tay đồng bào ra Bắc, số còn lại được bố trí bám vào dân để gây dựng cơ sở và hoạt động. Chồng mẹ ở lại quê hương trên mảnh đất mà người vợ thân yêu và đứa con trai trưởng đã anh dũng ngã xuống. Trước sự mất mát to lớn đối với gia đình, chồng mẹ và các con nén nỗi đau nhà, tiếp tục hoạt động và lần lượt tham gia cách mạng trong giai đoạn mới chống Mỹ. Năm 1957, con mẹ là Nguyễn Hữu Mai tham gia công tác mật tại xã Bình Mỹ. Năm 1963, con gái mẹ là Nguyễn Thị Một tham gia vào Đoàn hậu cần 81 của Miền, cùng với người em là Nguyễn Hữu Sinh gia nhập bộ đội địa phương Tân Uyên. Tất cả các con mẹ đều hoạt động trên quê hương của mình, nơi đã thắm dòng máu đỏ vì cách mạng của những người ruột thịt. Năm 1968, trong một đợt chống càn tại bàu Ông Yểm, xã Bình Cơ, anh Nguyễn Hữu Sinh - Tiểu đội phó, đã anh dũng hy sinh. Thêm một lần nữa dòng máu xả thân vì nước của gia đình mẹ lại tô thắm đất Tân Uyên. Chồng mẹ, khi hay tin, ông đã không còn khóc được nữa. Ông đã biến nỗi đau thành hành động, quyết đem cả sức còn lại của mình để phục vụ đất nước, trả thù nhà. Năm 1971, từ Phước Thành, ông được tổ chức đưa về Tân Uyên, sau đó bị địch phát hiện, bắt giữ và tra tấn cho đến lúc hy sinh. Người con trai còn lại của gia đình là Nguyễn Hữu Mai, trong đợt tấn công xuân 1968 bị bắt ở Bình Hóa, Tân Uyên, bị giam cầm đến năm 1973 mới được trao trả ở Quảng Trị. Người con gái út, Nguyễn Thị Một, nối tiếp truyền thống của gia đình, năm 1973 đã tham gia vào lực lượng vũ trang huyện Xuân Lộc cho đến ngày đất nước hoàn toàn giải phóng, sau đó về sinh sống ở thị trấn Định Quán, huyện Định Quán Năm 1994, Nhà nước truy tặng mẹ danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Mẹ cũng được truy tặng Huân chương Độc lập hạng Ba.
