Mẹ VNAH Võ Thị Tám (1878 - 1949)

Mẹ Võ Thị Tám là Bà mẹ Việt Nam anh hùng lớn tuổi nhất trong số gần ba trăm mẹ được phong tặng và truy tặng từ cuối năm 1994 đến nay ở Đồng Nai. Mẹ sinh năm Canh Dần (1878) tại làng Bửu Long, tổng Phước Vĩnh Trung, quận Châu Thành, tỉnh Biên Hòa cũ (nay là phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai) trong một gia đình nông dân nghèo. Mẹ lấy chồng cũng làm ruộng, quê ở xã Thạnh Phước, Tân Uyên, Sông Bé bây giờ, nhưng chỉ sống ở Bửu Long. Mẹ sinh hạ được hai con trai: Mai Văn Khuê (1910) và Mai Văn Khoan (1912) thì chồng mẹ tham gia hội kín trại Lâm Trung. Năm 1914 nổ ra cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất. Nhà cầm quyền thực dân Pháp đã vơ vét sức người sức của các thuộc địa vào việc đánh nhau với Đức. Trong Bản án chế độ thực dân Pháp, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã gọi những thanh niên thuộc địa bị đưa đi chết thay cho người Pháp chính quốc là nộp thuế máu. Vào dịp tết Bính Thìn (1916), chánh tham biện tỉnh Biên Hòa ra lệnh bắt một số thanh niên vùng Tân Uyên nhốt ở các nhà hội, chuẩn bị đưa xuống tàu chở qua Pháp. Những người yêu nước tỉnh Biên Hòa bất bình trước hành động này, đêm 14/2/1916 đã nổi dậy tiến công các nhà hội Tân Trạch, Tân Khánh, Tân Lương... ở quận Tân Uyên; đồng thời một số tù nhân ở khám lớn Biên Hòa nổi dậy phá ngục, cướp súng của lính gác bắn vào tòa bố. Kết quả: nhiều thanh niên bị bắt lính được giải thoát. Nhưng sau đó địch tập trung lực lượng đàn áp, băt bớ nghĩa quân trại Lâm Trung. Chín người cầm đầu trại Lâm Trung bị kết án tử hình xử bắn ở Dốc Sỏi gần cổng 2 sân bay Biên Hòa bây giờ; nhiều người bị tù đày, tra tấn. Chồng mẹ Võ Thị Tám trốn thoát, chạy xuống lánh ở vùng Cần Thơ và từ đó biệt tin. Mẹ phải đi bán cơm rượu và sương sa hột lựu... nuôi các con. Khi hai người đã lớn, mẹ mới cho biết rõ ràng tông tích, cội nguồn. Trước Cách mạng tháng Tám 1945 ít lâu, phong trào Thanh niên Tiền phong từ Sài Gòn nhanh chóng phát triển về Biên Hòa và các tỉnh Nam Bộ khác. Các anh Ba Khuê và Tư Khoan lập tức tham gia, tuy có vợ con song tập luyện hăng hái như bao thanh niên khác trong làng Bửu Long. Tổng khởi nghĩa thắng lợi ở tỉnh lỵ Biên Hòa cuối tháng 8/1945 thì cuối tháng 10/1945 quân Pháp được quân Anh lợi dụng danh nghĩa đồng minh giải giáp lính Nhật bại trận mở đường cho chúng quay trở lại chiếm tỉnh lỵ Biên Hòa. Anh Ba Khuê (Mai Văn Khuê) tham gia Quốc gia tự vệ cuộc Biên Hòa, được cử làm Trưởng công an liên thôn 4. Anh Tư Khoan (Mai Văn Khoan) đi thoát ly một lượt với anh ruột, ở trong Ban ám sát của công an thị xã Biên Hòa. Đơn vị của hai anh lúc đứng chân tại Hố Cạn (Tân Phong, nay là phường Trảng Dài, thành phố Biên Hòa), lúc đóng ở căn cứ du kích Bình Đa. Mẹ Võ Thị Tám lúc này đã già (gần 70 tuổi) ngày ngày vẫn lẽo đẽo gánh cơm rượu hoặc sương sa hột lựu đi bán rong trong xóm để tự nuôi thân, mặt khác lâu lâu móc nối gửi ra cho các con và đồng đội một vài món cần thiết. Đầu năm 1947, anh Ba Khuê được điều lên công tác ở xã Khánh Vân (nay là xã Khánh Bình, huyện Tân Uyên, Sông Bé). Ngày 16/3/1947, địch mở cuộc càn quy mô lớn vào rừng Khánh Vân. Anh và đồng đội cùng với các chiến sĩ phân đội cảm tử chi đội 10 chống trả quyết liệt, bẻ gãy cuộc càn. Song anh và một số đồng chí đã hy sinh trên trận địa. Mãi về sau, mẹ Võ Thị Tám mới biết tin dữ này. Lòng mẹ xiết bao đau đớn khi mất một núm ruột thân thiết từ bao năm. Năm 1949 mẹ qua đời ở tuổi 71 khi cuộc kháng chiến ở Biên Hòa ngày càng khó khăn. Anh Tư Khoan thường từ căn cứ đột vào nội ô công tác. Nhờ bà con làm tai mắt, cung cấp tin tức kịp thời nên anh luôn luôn an toàn. Ngày 28/5/1950, anh được cử về Bửu Long diệt tề trừ gian. Nhưng một tên chỉ điểm phát hiện ra, báo ngay cho bót Bửu Long. Địch vây anh ở một hẻm cách chùa Bà chỉ khoảng dăm chục mét. Anh quyết chống trả không để chúng bắt, đã bắn đến viên đạn cuối cùng và hy sinh tại chỗ. Bọn chúng kéo xác anh về bót, phơi nắng để khủng bố tinh thần nhân dân rồi mới đem chôn trong vòng rào của bót. Ít lâu sau, chúng san phẳng mồ anh. Như vậy cả hai con của mẹ Võ Thị Tám đến nay đều không có mộ chí như bao liệt sĩ khác trong hai thời kỳ kháng chiến. Gia đình mẹ Võ Thị Tám là một gia đình yêu nước. Tuy mẹ qua đời đến nay gần nửa thế kỷ, song Đảng và Nhà nước không quên ơn mẹ đã sinh thành, hiến dâng cả hai người con cho sự nghiệp giải phóng dân tộc cao cả. Vì vậy mẹ đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu vẻ vang Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 814/KTCTN ngày 24/4/1996. Mẹ và gia đình cũng được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2000.