Miền Tây Bắc và những câu chuyện của 70 năm

Trong câu chuyện cởi mở, nhiều cảm xúc với Thiếu tướng Phạm Đức Duyên - Phó Chính ủy Quân khu 2, những chặng đường lịch sử, cả những trăn trở, băn khoăn trong hành trình 70 năm của LLVT nơi “phên giậu” Tây Bắc đã được tái hiện với niềm tự hào và tin tưởng…Ngày đầu gian khó và những cảm hứng chiến côngPhóng viên (P.V): Thưa đồng chí! Nói đến Quân khu 2 là nói đến địa bàn có vị trí chiến lược, nhất là về an ninh - quốc phòng, đây là “phên giậu”, “tấm lá chắn”, “cửa Bắc”… của Tổ quốc. Địa chính trị quan trọng là vậy nhưng sao đến ngày 19/10/1946, Chiến khu 10 mới được thành lập, trong khi các chiến khu khác đã có từ một năm trước đó?Thiếu tướng Phạm Đức Duyên: Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, hầu hết các địa phương trên cả nước đều giành được chính quyền về tay nhân dân lao động. Nhưng ở một số địa phương trên địa bàn các tỉnh: Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang và thị xã Vĩnh Yên, chính quyền cách mạng chưa được thiết lập hoàn toàn. Tình hình các địa phương trên địa bàn Quân khu vào thời điểm này diễn ra vô cùng phức tạp, phong trào cách mạng đứng trước nhiều khó khăn, thử thách. Từ tháng 11/1945, hai tiểu đoàn quân Pháp đã từ Vân Nam, Trung Quốc kéo vào Lai Châu chiếm đóng với ý đồ chiếm lại toàn bộ vùng Tây Bắc.Như vậy, vấn đề cấp bách được đặt ra cho quân và dân các dân tộc trên địa bàn lúc này là tiếp tục củng cố chính quyền cách mạng ở những địa phương đã giành được chính quyền, còn những nơi khác thì nhanh chóng đấu tranh để thiết lập chính quyền về tay nhân dân; đồng thời. kiên quyết chống lại âm mưu của thực dân Pháp và các thế lực phản động.Chính vì vậy, tháng 10/1945, Chính phủ quyết định thành lập các Chiến khu 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 11 để lãnh đạo và chỉ huy chiến đấu thì phải một năm sau Chiến khu 10 mới được thành lập. Sau một số điều chỉnh địa bàn Liên khu 10 đã gần như trùng với địa bàn Quân khu 2 hiện nay.P.V: Có một điều rất đặc sắc, thú vị là trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, nhiều địa danh, trận đánh, chiến dịch diễn ra trên địa bàn Quân khu 2 đã đi vào thơ và nhạc, đi vào lịch sử. Trong đó có 2 tác phẩm nghệ thuật rất nổi tiếng là “Trường ca sông Lô” của Văn Cao và “Người Châu Yên em bắn máy bay” của Nguyễn Trọng Loan. Phải chăng chiến công oanh liệt và những đặc trưng riêng có của đất và người Tây Bắc đã tạo cảm hứng cho các sáng tác để đời của các văn nghệ sỹ, thưa đồng chí?Thiếu tướng Phạm Đức Duyên: Câu hỏi của đồng chí cũng đã là câu trả lời khái quát rồi. Ở đây, tôi chỉ nói thêm về hoàn cảnh ra đời của “Trường ca Sông Lô” và “Người Châu Yên em bắn máy bay”.Tháng 10/1947,nhạc sĩ Văn Cao được cử lên Việt Bắc tham gia kháng chiến chống Pháp. Đúng lúc đó, quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn, tấn công Việt Bắc. Trên đường đi kháng chiến, Văn Cao qua Phú Thọ, rồi men theo dọc bờ sông Lô để tìm đường lên Chiến khu Việt Bắc. Ngày 24/10/1947, bộ đội pháo binh đã chiến thắng trận Đoan Hùng trên sông Lô, bắn cháy 2 tàu chiến và bắn hỏng 2 chiếc tàu chiến khác của Pháp, tiêu diệt hàng trăm lính Pháp, cắt đứt hoàn toàn tuyến vận tải thủy theo đường sông Lô của Pháp. Buộc Pháp phải tiếp tế cho cánh quân của họ ở Tuyên Quang bằng đường không và phải cho quân rút lui khỏi Việt Bắc. Khi thua trận phải rút chạy, quân Pháp đã cướp bóc, tàn phá và đốt trụi các làng xóm dọc hai bờ sông Lô.Quân Pháp vừa rút đi thì cũng là lúc Văn Cao đi ngược dòng Lô giang. Trên đường đi, ông đã tận mắt thấy các cảnh xóm làng bị đốt trụi, cảnh dân đôi bờ hân hoan chiến thắng, bắt tay vào dựng lại xóm làng, cảnh đoàn quân thời chinh chiến trên đường chiến thắng trở về Chiến khu, cảnh dòng sông bao la hùng vĩ, chảy về xuôi.Khi lên tới Chiến khu,Văn Cao đã tìm gặp người chỉ huy pháo binh Siêu Hải, vừa tham gia chỉ huy các trận đánh trong chuỗi chiến thắng sông Lô để nghe kể lại diễn biến trận chiến. Siêu Hải đã dẫn Văn Cao đi dọc bờ sông nơi chiến trường vừa im tiếng pháo và qua lời kể của người chỉ huy pháo binh, đã tạo cảm hứng cho giai điệu bản “Trường ca sông Lô” ra đời.Còn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, vào những năm 1966, không quân địch tăng cường đánh phá miền Bắc nhằm chặt đứt nguồn chi viện cho chiến trường miền Nam của quân và dân ta. Mỗi ngày có hàng chục tốp máy bay đánh phá nhà cửa, căn cứ và một số tuyến đường vận chuyển huyết mạch của ta, trong đó có tuyến quốc lộ 6. Ngày trực chiến, đêm sản xuất, tiểu đội nữ dân quân xã Chiềng Hặc, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La gồm 10 người, được trang bị súng trường, thường xuyên thay phiên trực chiến để bảo vệ quê hương và lập kỳ tích bắn rơi máy bay F105 của Mỹ. Những kỷ niệm hào hùng về chiến thắng của các nữ dân quân tạo cảm xúc mạnh mẽ để nhạc sỹ Nguyễn Trọng Loan sáng tác ca khúc nổi tiếng: "Người Châu Yên em bắn máy bay".