Miếu bà Vương phi họ Lê

Theo sách "Ô Châu cận lục” của Dương Văn An chép từ thời nhà Mạc năm 1553 đã ghi: "Bà Phi họ Lê quê ở xã Sa Lung - tức làng Sa Trung ngày nay, thuộc châu Minh Linh, vốn là con gái vào hầu hạ trong cung khi Lê Thánh Tông chưa lên ngôi. Đến khi Lê Thánh Tông lên ngôi vua, bà được tuyển vào hậu cung. Là người có tài có đức, bà được yêu quý hơn cả và được thăng lên làm Phi…”. Bà Lê Quý Phi cùng người anh và người em của bà đã có công phò vua giúp nước, chiêu dân lập ấp, khai phá vùng đất Minh Linh, mở rộng cương thổ Đại Việt dưới triều Lê sơ. Sau khi mất, nhân dân đã lập miếu thờ Bà và lễ giổ được tổ chức định kỳ vào ngày 27 tháng 3 âm lịch .

Tại ngôi miếu này còn ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Thời kỳ tiền khởi nghĩa 1942-1943, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã từng hoạt động bí mật tại ngôi miếu này để chỉ đạo phong trào cách mạng ở khu vực Vĩnh Linh. Sau Cách mạng Tháng 8 thành công, hưởng ứng lời kêu gọi của Chính phủ, dân làng Sa Trung đã khấn nguyện tại bàn thờ bà Lê Quý Phi để xin cống hiến cho kháng chiến những đồ thờ quý báu mà các đời vua nhà Nguyễn có sắc phong và ban tặng cho bà. Trong chống Mỹ cứu nước, lợi thế mộ bà Chúa nằm ở địa hình của Lòi Xó Rọ nên bộ đội ta trú quân an toàn. Cũng tại khu vực mộ bà Vương Phi, một bệnh viện dã chiến được hình thành để cứu chữa thương binh từ chiến trường miền Nam chuyển ra.

Trong chiến tranh phá hoại, khu vực Sa trung cũng như khu vựa Vĩnh Linh bị đánh phá các liệt. Khu vực miếu bà không thể trách khỏi bom đạn tàn phá, gây tổn thất nặng nề. Có điều kỳ lạ là ngôi một của bà không bị sao cả.

Sau chiến tranh, miếu Bà được tu sửa lại để bà con đến viếng và trở thành một nơi linh thiêng. Đây không chỉ là địa danh lịch sử mà con là địa danh tâm linh xuyên suốt mọi thời đại, trở thành một điểm tham quan, du lịch cho những ai thích khám phá những điều kỳ bí.