“Mở đường giữa bom đạn Trường Sơn” – người chiến sĩ công binh làm nên những tuyến vận tải huyền thoại

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh là một trong những công trình quân sự có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng. Để đưa sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ thuộc Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn đã ngày đêm mở đường, phá đá, vượt suối, bảo vệ tuyến vận tải trước sự đánh phá ác liệt của máy bay Mỹ. Trong lực lượng ấy, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nghiên là một tấm gương tiêu biểu về tinh thần dũng cảm, sáng tạo và ý chí vượt khó.

Hoàng Văn Nghiên sinh năm 1939, dân tộc Nùng, quê tại xã Ngũ Lão, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Tháng 4-1962, ông tình nguyện nhập ngũ, sau thời gian huấn luyện được điều động vào Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 98 Công binh, Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn. Từ đây, cuộc đời người chiến sĩ trẻ gắn liền với những con đường xuyên rừng, vượt núi – nơi được xem là “mạch máu” nối hậu phương miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam.

Những ngày đầu trên tuyến lửa Trường Sơn

Năm 1962, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng gay go, nhiệm vụ xây dựng tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn trở nên cấp bách. Đường sá lúc này chủ yếu là những lối mòn giữa rừng núi hiểm trở, thường xuyên bị mưa lũ, địa hình chia cắt và máy bay địch đánh phá.

Là chiến sĩ công binh, nhiệm vụ của Hoàng Văn Nghiên không chỉ là lao động đơn thuần mà là một nhiệm vụ chiến đấu đặc biệt. Mỗi mét đường được mở ra đều góp phần bảo đảm cho bộ đội, vũ khí, lương thực và hàng hóa được đưa ra chiến trường.

Trong điều kiện làm đường vô cùng khó khăn, ông luôn đi đầu trong lao động, tìm cách cải tiến công cụ để nâng cao năng suất. Ông cùng đồng đội sáng tạo ra hàng trăm đà trượt phục vụ san gạt đất đá, giúp năng suất lao động tăng từ 5m³ lên 9m³ đất đá/người/ngày, góp phần giúp đơn vị hoàn thành vượt mức kế hoạch được giao.

Tinh thần sáng tạo ấy thể hiện một phẩm chất quan trọng của người lính công binh Trường Sơn: không chỉ có lòng dũng cảm mà còn phải biết tìm ra những phương pháp mới để chiến thắng khó khăn của thiên nhiên và chiến tranh.

Phá thác Chà Bạc – mở đường thủy giữa rừng sâu

Một trong những chiến công tiêu biểu nhất của Hoàng Văn Nghiên diễn ra trong quá trình đơn vị thực hiện nhiệm vụ mở tuyến vận chuyển trên các con sông ở khu vực đất bạn Campuchia trong những năm 1964 – 1965.

Khi đó, đơn vị được giao nhiệm vụ khai thông tuyến vận chuyển đường thủy trên sông Bạc và sông L. Đây là những tuyến đường quan trọng nhưng bị cản trở bởi địa hình phức tạp, đặc biệt là hai thác lớn: thác Chà Bạc và thác Hồ Giống.

Thác Chà Bạc có những tảng đá lớn chắn ngang dòng nước, khiến bè mảng chở hàng không thể đi qua. Muốn tiếp tục vận chuyển, bộ đội phải bốc dỡ hàng hóa lên bờ, vượt qua khu vực thác rồi mới tiếp tục hành trình. Công việc này vừa mất thời gian, vừa gây nguy hiểm cho người và hàng hóa.

Trước khó khăn ấy, Hoàng Văn Nghiên đã xung phong nhận nhiệm vụ khảo sát và phá thác. Đây là công việc đặc biệt nguy hiểm bởi người thực hiện phải trực tiếp lặn xuống dòng nước xiết để xác định vị trí đặt thuốc nổ.

Nhiều lần ông bị nước cuốn trôi, tay chân bị đá cứa rách, nhưng vẫn kiên trì thực hiện nhiệm vụ. Sau nhiều ngày nghiên cứu dòng chảy, ông trực tiếp khoan, đặt thuốc nổ vào những vị trí phù hợp để phá các chướng ngại vật.

Cuối cùng, thác Chà Bạc được khai thông, tuyến vận chuyển đường thủy được mở rộng, giúp đơn vị bảo đảm tốt hơn nhiệm vụ vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược ra chiến trường.

Chiến công ấy cho thấy phẩm chất nổi bật của Hoàng Văn Nghiên: dám nhận nhiệm vụ khó, biết tìm tòi phương pháp và quyết tâm hoàn thành bằng mọi giá.

Người lính công binh với tinh thần “đường chưa thông, nhiệm vụ chưa hoàn thành”

Trong cuộc chiến trên tuyến Trường Sơn, bộ đội công binh thường không trực tiếp đối mặt với quân địch trên chiến hào, nhưng lại phải đối diện với những hiểm nguy không kém phần khốc liệt: bom phá, bom nổ chậm, rừng sâu, sốt rét, thiếu thốn lương thực và những điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Mỗi khi máy bay Mỹ đánh phá, đường bị phá hỏng, nhiệm vụ của công binh là nhanh chóng khôi phục để dòng vận chuyển không bị gián đoạn.

Hoàng Văn Nghiên cùng đồng đội đã thực hiện đúng tinh thần của Bộ đội Trường Sơn: “Máu có thể đổ, nhưng đường không thể tắc”. Những con đường mà họ mở ra không chỉ là đường giao thông, mà còn là tuyến chi viện chiến lược góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.

Từ một chiến sĩ công binh, bằng sự nỗ lực và năng lực tổ chức, ông từng bước trưởng thành, trở thành cán bộ chỉ huy trong đơn vị công binh. Nhưng dù ở cương vị nào, phẩm chất nổi bật của ông vẫn là sự gương mẫu, tiên phong, luôn nhận phần khó khăn về mình.

Danh hiệu Anh hùng – sự ghi nhận cho một đời cống hiến

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và lao động phục vụ chiến đấu, ngày 1-11-1967, Hoàng Văn Nghiên được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi đang giữ chức Trung đội trưởng, Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 98 Công binh.

Sau đó, ông tiếp tục trưởng thành trong quân đội, đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Đại đội trưởng, Tiểu đoàn trưởng, Tham mưu phó Trung đoàn 98, Phó Chủ nhiệm Công binh Quân đoàn 29 và Lữ đoàn phó Lữ đoàn Công binh 575, Quân khu 1.

Những phần thưởng như Huân chương Kháng chiến, Huân chương Chiến sĩ giải phóng, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang… là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông trong suốt quá trình chiến đấu, xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc.

Bài học từ người Anh hùng mở đường Trường Sơn

Câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Hoàng Văn Nghiên là câu chuyện về một người lính công binh bình dị nhưng có ý chí phi thường.

Ông không nổi tiếng bởi những trận đánh tiêu diệt nhiều quân địch, mà bởi những chiến công thầm lặng: mở đường, phá đá, khai thông dòng chảy, bảo đảm cho hàng hóa và bộ đội được tiếp tế kịp thời.

Dưới góc nhìn quân sự, công việc của công binh Trường Sơn có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Nếu không có những tuyến đường được giữ vững, sức mạnh của hậu phương miền Bắc khó có thể đến được chiến trường miền Nam. Vì vậy, mỗi mét đường được mở, mỗi chướng ngại vật được phá bỏ đều góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.

Hoàng Văn Nghiên là biểu tượng của thế hệ chiến sĩ Trường Sơn: kiên cường trước gian khổ, sáng tạo trong lao động, dũng cảm trong nhiệm vụ và luôn đặt lợi ích chung lên trên bản thân.

Hôm nay, khi những cung đường Trường Sơn đã khoác lên mình diện mạo mới, câu chuyện về người Anh hùng Hoàng Văn Nghiên vẫn nhắc nhớ một chân lý giản dị: có những chiến công không vang lên bằng tiếng súng, mà được tạo nên từ mồ hôi, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những con người mở đường cho lịch sử.