MỞ ĐƯỜNG LÀM ĂN TẬP THỂ – HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRÊN CÁC PALEI CHĂM NINH PHƯỚC (1978 – 1981) DƯỚI GÓC NHÌN ĐỒNG CHÍ TRẦN THANH SƠN

sau khi vết thương chiến tranh dần lành lặn qua hai năm 1975 – 1976 và ruộng đất đã về tay người cày, Đảng bộ huyện lại đứng trước một cuộc chuyển mình mang tính bước ngoặt: đưa người nông dân bước vào con đường làm ăn tập thể.

Làm hợp tác xã ở miền xuôi đã khó, làm ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số với những thiết chế dòng họ mẫu hệ, phong tục palei ngàn đời của bà con Chăm lại càng đòi hỏi sự tinh tế, kiên trì và tôn trọng bản sắc bản địa. Chúng tôi hiểu rằng: không thể dùng mệnh lệnh hành chính giản đơn hay gượng ép, mà phải để bà con tận mắt thấy được lợi ích của bờ vùng bờ thửa, của chiếc máy cày, con mương thủy lợi Kênh Chàm, Kênh Nam thì nếp làm ăn mới mới bén rễ vững bền.

1. Luồng gió mới từ Chỉ thị 43 và dấu ấn Đoàn cán bộ Trung ương

Tháng 4/1978, khi Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 43-CT/TW về việc đẩy mạnh cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp ở các tỉnh miền Nam, huyện nhà lập tức bắt tay vào triển khai với quyết tâm chính trị rất cao:

• Sự tiếp sức chí tình từ Trung ương:

• Nhận thức rõ tính chất đặc thù của vùng đồng bào Kinh – Chăm đan xen, Trung ương đã trực tiếp tăng cường cho huyện một đoàn công tác gồm 20 cán bộ có kinh nghiệm dày dặn trong xây dựng HTX nông nghiệp ở miền Bắc, do đồng chí Nguyễn Văn Lành làm Trưởng đoàn.

• Các đồng chí cán bộ tăng cường cùng cán bộ cơ sở của huyện đã xuống tận từng palei: ăn hạt cơm nấu từ gạo ruộng làng Chăm, ngủ trên sàn nhà cùng bà con, học từng câu chào hỏi bằng tiếng Chăm.

2. Vừa làm vừa rút kinh nghiệm: Từng bước chuyển từ Tổ vần công lên Hợp tác xã

Chúng tôi xác định bước đi phải hết sức thận trọng, chắc chắn, lấy hiệu quả sản xuất làm thước đo thuyết phục:

• Kế thừa thành quả chia ruộng đất 1975 – 1976:

• Nền tảng vững chắc nhất để thành lập HTX chính là việc huyện đã hoàn thành điều chỉnh 3.167 ha ruộng đất cho hơn 6.000 hộ nông dân nghèo và duy trì hiệu quả 227 tổ vần đổi công đoàn kết từ trước.

• Bước đầu, các xã cho thành lập các tập đoàn sản xuất (hình thức hợp tác bậc thấp) để quản lý tư liệu sản xuất chủ yếu và điều hành khâu tưới tiêu, cày bừa.

3. Quả ngọt bước đầu: 8 Hợp tác xã vùng Chăm ra đời (1981)

Đến cuối năm 1981, sau hơn ba năm bền bỉ kiên trì bám dân, phong trào hợp tác hóa nông nghiệp toàn huyện đã đạt được những con số đầy ấn tượng:

• Quy mô phong trào toàn huyện: Toàn huyện đã xây dựng và đưa vào vận hành 40 Hợp tác xã và 70 tập đoàn sản xuất, thu hút đông đảo nông dân Kinh – Chăm tham gia làm ăn tập thể.

• Riêng trong vùng đồng bào Chăm, đã thành lập được 8 Hợp tác xã nông nghiệp.

Ý NGHĨA LỊCH SỬ BẤT TỬ

Chiêm nghiệm lại giai đoạn mở đầu 1978 – 1981 của phong trào hợp tác hóa nông nghiệp vùng Chăm, người cộng sản tiền bối Trần Thi luôn khẳng định:

Đó là thắng lợi rực rỡ của sự kiên trì đường lối quần chúng và chính sách đại đoàn kết dân tộc của Đảng:

1. Đưa nếp sống mới vào nếp làng xưa: Việc đồng bào Chăm tự nguyện gia nhập 8 HTX nông nghiệp là một cuộc cách mạng tư tưởng thực sự. Chúng ta đã thành công khi dung hòa được phương thức tổ chức sản xuất tập thể tiên tiến với cấu trúc văn hóa, tín ngưỡng đặc thù của buôn làng Chăm cổ.