Mở đường qua núi Bô Phiên

Mùa xuân năm 1965, trên tuyến đường vận tải quân sự chiến lược-Đường Hồ Chí Minh, đoạn từ Bô Phiên đến bờ sông Sê Ka Man (Tây Trường Sơn) bị máy bay Mỹ tập trung đánh phá rất ác liệt; ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa cho đồng bào miền Nam ruột thịt. Những cánh rừng bạt ngàn, xanh tươi trên dãy Trường Sơn máy bay Mỹ rải chất độc hóa học rụng hết lá, chỉ còn lại những cành cây trơ trụi chĩa lên nền trời tím ngắt.

Suốt ngày, suốt đêm bầu trời nhức nhối bởi tiếng ò ò của máy bay trinh sát OV10. Nó giống như chiếc gọng bừa lượn lờ dai dẳng, xoi mói phát hiện dấu vết kho tàng, phương tiện và địa điểm trú quân của ta. Bất thần nó thu nhỏ vòng lượn, phóng một quả đạn khói vào vị trí khả nghi kêu tắc bọp. Ngay lập tức từng đàn máy bay phản lực xé gió ào ào bay tới, nhào lộn, gầm rít, trút bom cấp tập vào nơi có cột khói đùn lên. Các trận oanh kích thường diễn ra theo quy luật: Loạt đầu là bom phát quang, tiếp theo là bom khoan, bom đào, bom nổ chậm, bom bi. Xen kẽ giữa các đợt oanh kích đó, các loại máy bay cường kích thay nhau giội bom, bắn rốc-két vào những tọa độ mà chúng đã tính toán từ trước; rải các loại bom bướm, bom vướng nổ, mìn lá, mìn nhíp, chông ba cạnh... khắp các cánh rừng, ven suối để sát thương tiêu hao lực lượng của ta.

Ngày nào các lực lượng bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến của ta cũng có người bị thương vong, xe cháy, hàng hóa, phương tiện bị phá hủy.

Chiến trường miền Nam ngày càng đánh to, thắng lớn. Yêu cầu chi viện kịp thời của miền Bắc cho mặt trận ngày càng nhiều sức người, sức của. Bộ tư lệnh 559 quyết định mở một tuyến đường vận chuyển bằng cơ giới mới tránh trọng điểm ác liệt ở phía Tây Trường Sơn, nằm trên nước bạn Lào anh em. Tôi vinh dự được phụ trách tổ khảo sát thiết kế tuyến đường tránh ấy đi qua dãy núi Bô Phiên. Tổ chúng tôi đi làm nhiệm vụ trong tay chỉ có một chiếc la bàn, một tấm sơ đồ không vẽ bình độ. Chúng tôi phải vừa đi vừa quan sát thực địa, tìm sườn núi thoai thoải để thiết kế đường.

Dãy núi Bô Phiên hiểm trở. Vách đá tai mèo dựng đứng, leo lên đầu gối chạm cằm, lúc xuống dốc trơn trượt, đôi khi dép lật ngược úp lên mu bàn chân. Dây leo chằng chịt cản lối. Lá rụng ngàn đời đọng lại. Dưới lớp lá mục ẩm ướt, vắt nhung nhúc ẩn náu, thấy hơi người, chúng ngóc đầu lên đông đặc như mộng mạ mới gieo, ngo ngoe đánh hơi tìm "mồi". Muỗi nhiều như trấu, bay rặm mặt. Lương thực, thực phẩm thiếu thốn. Chúng tôi phải kiếm thêm rau rừng ăn cho qua bữa. Vậy mà lại phải "chia máu" cho lũ vắt, muỗi, gai cào. Có đồng chí bị sốt rét hành hạ, người run lên, răng va vào nhau cầm cập, mồ hôi lạnh toát ra ướt đầm quần áo, dứt cơn sốt lại làm việc ngay để đáp ứng yêu cầu cấp bách của tuyến đường.

Suốt cả tuần vất vả tìm kiếm, chúng tôi vẫn chưa xác định được tuyến mới. Nhiệm vụ yêu cầu phải tuyệt đối giữ bí mật. Chúng tôi không dám để lộ ý định mở đường qua núi Bô Phiên cho dân biết. Nhưng rồi thấy ngày nào chúng tôi cũng lên núi, đêm đêm về bản ngủ, một số bà con sinh nghi. Có một cụ già trạc bảy mươi tuổi, quần cộc, mình trần phô bộ xương sườn và màu da đen sạm, đôi mắt to cương nghị, sau này chúng tôi được biết tên cụ là Bua Thoong, gặp tôi hỏi: "Cái bộ đội Việt Nam làm gì mà ngày nào cũng đi lên núi thế?". Đang lúc gặp khó khăn chưa tìm ra tuyến mới, nghe cụ nói giọng chân thành, lại được cơ sở của ta cho biết bà con ở bản này toàn là người tốt, chúng tôi nghĩ, không tin dân, từ chối sự giúp đỡ của dân là một sai lầm. Thế là chúng tôi đành nói thực. Nghe xong cụ cười, nói: "Tưởng cái bộ đội Việt Nam làm gì, chứ mở đường sao không nói cho mình biết! Giặc Mỹ ác lắm, nó ném bom, rải chất độc giết người Việt, người Lào, giết cả cây rừng. Dân bản Khộk mình phải bỏ nhà, bỏ bản, bỏ nương rẫy trốn vào rừng sâu ẩn náu. Ngày nào mình cũng đi săn thú, hái rau rừng, đào củ kiếm ăn, mình nhớ từng gốc cây, tảng đá. Mình dẫn bộ đội đi có được không?". Chúng tôi mừng khôn xiết. Cảm ơn cụ và nhận lời ngay.

Mấy ngày liền cụ xăm xăm đi trước phát cây, mở lối, dẫn chúng tôi đi. Thì ra trước kia thực dân Pháp đã mở một con đường ngựa thồ đi qua sườn núi này. Nhiều năm nay không có người qua lại, cây cối đã mọc kín, xóa hết dấu vết của con đường. Nhờ cụ Bua Thoong dẫn lối, chúng tôi đã khảo sát, thiết kế xong tuyến đường mới sớm hơn thời gian quy định.

Tuyến đường này vừa tránh được trọng điểm oanh tạc của máy bay Mỹ, vừa bí mật bất ngờ, lại rút ngắn được độ dài, độ dốc và thời gian thi công, góp phần đáp ứng kịp thời yêu cầu chi viện cho tiền tuyến.

HOÀNG VĂN TIẾN(Ghi theo lời kể của Đại tá Hoàng Đình Luyến, nguyên Viện trưởng Viện Khảo sát thiết kế Binh đoàn Trường Sơn)