MỐI TÌNH DANG DỞ TRÊN ĐỈNH PÒ HÈN: HOÀNG THỊ HỒNG CHIÊM VÀ LỜI HẸN KHÔNG THÀNH

MỐI TÌNH DANG DỞ TRÊN ĐỈNH PÒ HÈN: HOÀNG THỊ HỒNG CHIÊM VÀ LỜI HẸN KHÔNG THÀNH

Giữa những trang sử bi tráng của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc năm 1979, câu chuyện tình yêu của nữ liệt sĩ Hoàng Thị Hồng Chiêm và chiến sĩ Bùi Văn Lượng để lại một nỗi xúc động đặc biệt. Họ đã hẹn nhau một đám cưới sau Tết, đã được gia đình chờ đón, nhưng chiến tranh khiến cả hai mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân. Gần bốn thập kỷ sau, đồng đội và người thân đã thực hiện một lễ cưới đặc biệt, thay họ hoàn thành lời hẹn năm xưa.

Người con gái giữa núi rừng biên giới

Trước khi trở thành một trong những biểu tượng của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, Hoàng Thị Hồng Chiêm là một cô gái trẻ có những ước mơ bình dị: được làm việc, được cống hiến và xây dựng một gia đình hạnh phúc.

Theo tư liệu của Báo Quảng Ninh, chị tên thật là Hoàng Thị Chiêm, sinh năm 1954 tại xã Bình Ngọc, Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước, chị sớm hình thành tính cách mạnh mẽ, năng động và tinh thần trách nhiệm.

Năm 1971, chị nhập ngũ, công tác tại Trung đoàn 8 thuộc lực lượng Quân khu Tả Ngạn. Những năm tháng quân ngũ đã rèn luyện cho chị ý thức kỷ luật, sức chịu đựng và khả năng sử dụng vũ khí.

Năm 1975, sau khi chuyển ngành, chị trở thành nhân viên Hợp tác xã Mua bán huyện Móng Cái, rồi tình nguyện lên công tác tại cụm thương nghiệp Pò Hèn, gần Đồn Công an vũ trang 209.

Pò Hèn khi ấy là vùng biên giới xa xôi, đường sá khó khăn, đời sống còn nhiều thiếu thốn. Công việc của chị gắn với những chuyến vận chuyển hàng hóa, vượt hàng chục cây số đường rừng để phục vụ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Những người từng gặp Hồng Chiêm nhớ đến chị như một cô gái nhanh nhẹn, hòa đồng, có giọng hát đẹp và yêu thích các hoạt động văn nghệ, thể thao. Chính tại vùng đất biên cương ấy, chị đã gặp người thanh niên sau này trở thành tình yêu lớn nhất cuộc đời mình.

Ảnh 1. Chân dung liệt sĩ Hoàng Thị Hồng Chiêm, nữ mậu dịch viên đã anh dũng chiến đấu và hy sinh tại Pò Hèn ngày 17/2/1979. Ảnh tư liệu: Giáo dục Việt Nam.

Mối tình nảy nở bên những chiến hào

Người thanh niên ấy là Bùi Văn Lượng, quê ở vùng Yên Hưng, Quảng Ninh, cán bộ đội vận động quần chúng của Đồn Công an vũ trang 209 Pò Hèn.

Anh Lượng là một chiến sĩ nhiệt tình, yêu thể thao, đặc biệt chơi bóng chuyền rất tốt. Còn Hồng Chiêm là cô gái thường xuyên tham gia các buổi giao lưu văn nghệ và hoạt động thể thao cùng cán bộ, chiến sĩ.

Những lần gặp gỡ, những buổi tập hát, những trận bóng chuyền nơi biên giới đã đưa hai người đến gần nhau.

Tình yêu ấy không bắt đầu bằng những điều lớn lao. Nó hình thành từ sự đồng cảm của hai người trẻ cùng sống và làm việc ở vùng biên, cùng chia sẻ khó khăn, cùng mong muốn được đóng góp sức mình cho đất nước.

Với các chiến sĩ Đồn 209, Hồng Chiêm dần trở thành một người thân thiết. Chị không chỉ là cô mậu dịch viên mang hàng hóa lên phục vụ đơn vị, mà còn là người bạn đồng hành trong sinh hoạt và công tác.

Theo lời kể của bà Hoàng Thị Liễm, chị gái Hồng Chiêm, có lần Chiêm đưa Lượng đến thăm bà tại Uông Bí và giới thiệu anh là người chồng tương lai của mình. Câu chuyện ấy cho thấy tình cảm của hai người không còn là một mối quan hệ riêng tư chưa được gia đình biết đến. Họ đã nghiêm túc nghĩ về một mái ấm chung.

Tết Nguyên đán Kỷ Mùi 1979, Lượng đưa Chiêm về quê ra mắt gia đình.

Ông Bùi Văn Huy, anh trai liệt sĩ Lượng, kể lại rằng gia đình rất vui mừng khi biết hai người dự định tổ chức đám cưới sau Tết. Người thân bắt đầu tính chuyện trầu cau, lễ hỏi và ngày vui cho đôi trẻ.

Ở phía gia đình Hồng Chiêm, niềm hy vọng cũng đang lớn dần.

Bà Hoàng Thị Liễm nhận lời thêu một đôi gối cưới cho em gái. Theo hồi ức của bà, Hồng Chiêm muốn đôi gối được thêu bằng chỉ trắng thay vì những màu chỉ thường thấy trong đồ cưới.

Một đôi gối, một lễ cưới giản dị, một mái nhà nhỏ nơi biên giới — những điều tưởng chừng rất gần với hai người đang yêu.

Đầu tháng 2/1979, đôi trẻ còn nhờ người đồng đội thân thiết Hoàng Như Lý cùng đến gặp Đồn trưởng Vũ Ngọc Mai để trình bày dự định kết hôn. Người chỉ huy ủng hộ mong muốn chính đáng ấy.

Thế nhưng, tình hình biên giới ngày càng căng thẳng. Công việc và nhiệm vụ giữ gìn an ninh khiến kế hoạch cưới xin phải tạm gác lại.

Không ai ngờ rằng sự trì hoãn ấy lại trở thành một cuộc chia xa vĩnh viễn.

Ngày 17/2/1979: Khi tình yêu đứng trước thử thách sinh tử

Những ngày giữa tháng 2/1979, tình hình khu vực biên giới phía Bắc diễn biến hết sức nghiêm trọng. Các cơ sở thương nghiệp và lực lượng dân sự ở một số địa bàn được yêu cầu thu dọn, chuyển về tuyến sau.

Chiều 16/2/1979, Hoàng Thị Hồng Chiêm lên khu vực Pò Hèn để giải quyết công việc và thu dọn số hàng hóa còn lại. Theo hồi ức của những người từng công tác tại đây, chị cũng có dịp đến thăm người yêu ở đồn.

Đó là một trong những ngày cuối cùng của cuộc đời hai người.

Rạng sáng 17/2/1979, quân Trung Quốc đồng loạt tiến công nhiều vị trí trên tuyến biên giới phía Bắc Việt Nam.

Tại Pò Hèn, khoảng 5 giờ 30 phút sáng, hỏa lực đối phương bắn phá dữ dội vào Đồn Công an vũ trang 209 và các khu vực lân cận. Tiếp đó, lực lượng bộ binh tiến công các trận địa phòng ngự.

Trước đối phương có quân số và hỏa lực vượt trội, cán bộ, chiến sĩ Đồn 209 dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đồn phó Đỗ Sĩ Họa cùng các cán bộ đơn vị đã chiến đấu quyết liệt, giữ từng vị trí.

Trong hoàn cảnh ấy, Hồng Chiêm đã không rút về tuyến sau.

Từng trải qua quân ngũ và tham gia lực lượng tự vệ, chị lựa chọn cầm súng chiến đấu cùng những người lính bảo vệ biên giới.

Cựu chiến binh Hoàng Như Lý, một trong những nhân chứng sống sót của trận Pò Hèn, từng kể lại hình ảnh Hồng Chiêm mang súng lên đồn giữa lúc chiến sự ác liệt. Chị tham gia bắn trả đối phương, đồng thời hỗ trợ băng bó, sơ cứu cho các chiến sĩ bị thương.

Ở một vị trí khác, Bùi Văn Lượng cùng đồng đội chiến đấu tại trận địa Đồi Quế, một trong những điểm phòng ngự quan trọng của Đồn 209.

Những người lính trên Đồi Quế phải đối mặt với các đợt tiến công liên tiếp. Anh Lượng kiên cường chiến đấu và hy sinh trong buổi sáng 17/2/1979.

Hồng Chiêm cũng bị thương trong cuộc chiến đấu. Những hồi ức được ghi lại của cựu chiến binh cho biết chị vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ trước khi hy sinh tại khu vực đồn.

Cả hai đã ngã xuống trong cùng một ngày, khi dự định xây dựng gia đình còn chưa thành hiện thực.

Trận Pò Hèn ngày 17/2/1979 ghi dấu sự hy sinh của 73 người, gồm 45 cán bộ, chiến sĩ Đồn Công an vũ trang 209, 27 cán bộ, công nhân và thanh niên xung phong thuộc lực lượng nông lâm trường, cùng nữ nhân viên thương nghiệp Hoàng Thị Hồng Chiêm.

Sự hy sinh của họ là một phần trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của quân và dân Việt Nam.

Giữa mất mát lớn lao ấy, câu chuyện Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng khiến người đời sau càng thấm thía cái giá của chiến tranh: không chỉ là những sinh mạng đã mất, mà còn là biết bao hạnh phúc bình dị không bao giờ có cơ hội thành hình.

Đôi gối cưới bỏ dở và lời hẹn sau 38 năm

Khi tin chiến sự ở Pò Hèn truyền về, những người thân của Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng không thể hình dung rằng cả hai đã vĩnh viễn nằm lại nơi biên giới.

Trong ký ức của bà Hoàng Thị Liễm, ngày 17/2/1979 đã chấm dứt cả niềm vui chuẩn bị đám cưới cho em gái.

Đôi gối cưới đang thêu dở không bao giờ được hoàn thành.

Vật dụng nhỏ bé ấy trở thành một hình ảnh đặc biệt trong câu chuyện về Hồng Chiêm: chiến tranh đã cắt ngang một công việc bình thường của gia đình, cũng như cắt ngang cuộc sống mà đôi trẻ đang chờ đợi.

Nhiều năm sau, ông Hoàng Như Lý vẫn không quên những người đồng đội đã hy sinh. Là người hiểu rõ tình yêu của Hồng Chiêm và Lượng, ông luôn mong có thể làm điều gì đó để thực hiện tâm nguyện còn dang dở của hai người.

Năm 2017, nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, ông Lý cùng đồng đội và người thân hai gia đình xúc tiến việc tổ chức lễ cưới tưởng niệm.

Ngày 6/8/2017, một lễ cưới đặc biệt diễn ra tại Quảng Ninh.

Đoàn nhà trai xuất phát từ Hạ Long, mang lễ vật và di ảnh Bùi Văn Lượng đến Móng Cái. Những nghi thức truyền thống được gia đình chuẩn bị trang trọng, với trầu cau, lời thưa chuyện và sự chứng kiến của họ hàng, bạn bè, đồng đội.

Nhưng trong ngày cưới ấy không có cô dâu mặc áo cưới, không có chú rể trực tiếp đón khách. Thay vào đó là hai tấm di ảnh được đặt trang nghiêm bên nhau.

Ông Hoàng Như Lý, người từng chứng kiến tình yêu của đôi trẻ trước chiến tranh, đảm nhận vai trò chủ hôn.

Sau khi hoàn tất nghi thức tại nhà gái, gia đình nhà trai để lại di ảnh Bùi Văn Lượng và đón di ảnh Hồng Chiêm về Hạ Long.

Cuộc rước dâu mà hai người không kịp thực hiện khi còn sống cuối cùng đã diễn ra sau 38 năm.

Lễ cưới không thể đưa người đã khuất trở lại. Nhưng đó là cách gia đình và đồng đội bày tỏ sự trân trọng đối với một tình yêu chân thành, đồng thời hoàn thành lời hẹn mà chiến tranh từng buộc họ phải bỏ dở.

Ảnh 2. Di ảnh liệt sĩ Hoàng Thị Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng được đặt trang trọng bên nhau, ghi dấu câu chuyện về lễ cưới tưởng niệm sau 38 năm. Ảnh: Báo Người Lao Động.

Tình yêu còn lại cùng năm tháng

Sau ngày hy sinh, tấm gương Hoàng Thị Hồng Chiêm được nhiều thế hệ nhắc nhớ. Năm 1979, chị được Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh truy tặng Huy chương “Tuổi trẻ anh hùng bảo vệ Tổ quốc”.

Hình ảnh người nữ mậu dịch viên cầm súng bảo vệ biên cương cũng trở thành nguồn cảm hứng của những sáng tác văn học, âm nhạc viết về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.

Tại quê hương Quảng Ninh, tên chị được đặt cho một tuyến đường ở Hạ Long. Tượng tưởng niệm chị tại Bình Ngọc tiếp tục nhắc các thế hệ học sinh về một người con của quê hương đã anh dũng hy sinh.

Ngày 20/9/2022, Khu di tích lịch sử Pò Hèn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia.

Tại nơi đây, 86 liệt sĩ được ghi danh tưởng niệm, bao gồm những người hy sinh trong trận chiến ngày 17/2/1979 và các cán bộ, chiến sĩ hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ ở khu vực biên giới trong những năm tiếp theo.

Giữa những dòng tên được khắc trên bia đá có Hoàng Thị Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng.

Ảnh 3. Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Pò Hèn, nơi ghi nhớ sự hy sinh của những người bảo vệ biên giới Tổ quốc. Ảnh: Báo Quảng Ninh.

Ngày nay, khi nhắc đến Pò Hèn, người ta không chỉ nhớ đến một trận chiến đấu kiên cường, mà còn nhớ đến những con người từng sống, lao động và yêu thương trên vùng đất ấy.

Hoàng Thị Hồng Chiêm không sinh ra để trở thành một biểu tượng bi thương. Chị từng là một cô gái yêu ca hát, yêu lao động, mong được kết hôn và sống hạnh phúc bên người mình lựa chọn. Bùi Văn Lượng cũng từng là một người lính trẻ với tương lai và mái ấm đang chờ phía trước.

Chiến tranh đã lấy đi tương lai ấy.

Nhưng ký ức về họ không dừng lại ở cái chết. Nó tiếp tục sống trong lòng người thân, trong nghĩa tình đồng đội và trong những cuộc trở về thắp hương tưởng niệm trên đỉnh Pò Hèn.

Đôi gối cưới năm xưa không được thêu xong. Lời hẹn ra Giêng không thể thực hiện khi hai người còn sống. Thế nhưng, bằng sự trân trọng của những người ở lại, câu chuyện tình yêu ấy đã có một sự tiếp nối đầy xúc động.

Giữa núi rừng biên giới, nơi mùa xuân vẫn trở về sau những năm tháng chiến tranh, tên Hoàng Thị Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng còn được nhắc đến như lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình, về sự hy sinh của thế hệ đi trước và về những hạnh phúc bình dị mà hôm nay mỗi người có trách nhiệm gìn giữ.