Một bơ gạo trong những ngày chống “giặc đói”

Tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa diễn ra ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra 6 vấn đề cấp bách, trong đó theo Người quan trọng nhất là: “Phát động phong trào tăng gia sản xuất để chống nạn đói, mở ngay một cuộc lạc quyên gạo để giúp đỡ người nghèo”.

Cuối tháng 9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước “sẻ cơm nhường áo”. Bài viết có đoạn: “…Lúc chúng ta bưng bát cơm mà ăn, nghĩ đến kẻ đói khổ chúng ta không khỏi động lòng. Vậy tôi xin đề nghị với đồng bào cả nước và tôi xin thực hành trước. Cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa. Đem gạo đó để cứu dân nghèo. Như vậy thì những người nghèo sẽ có bữa rau, bữa cháo để chờ mùa lúa năm sau, khỏi đến nỗi chết đói. Tôi chắc rằng, đồng bào ta ai cũng sẵn lòng cứu khổ cứu nạn mà hăng hái hưởng ứng lời đề nghị nói trên…”.

Trong hoàn cảnh đất nước khi ấy, việc mỗi người tự nguyện bớt một phần lương thực đã tạo nên một hình thức tương trợ rộng khắp trong cộng đồng. Từ lời kêu gọi ấy, cùng nhiều hoạt động cứu tế khác, phong trào “hũ gạo cứu đói”, “ngày đồng tâm” được hưởng ứng tại nhiều nơi. Mỗi gia đình dành lại một phần gạo. Nhiều phần nhỏ được góp lại để giúp những người đang thiếu ăn.

Một bên là cứu đói trước mắt. Một bên là khôi phục sản xuất để giải quyết cái đói lâu dài. Giữa những công việc lớn lao của một quốc gia vừa giành được độc lập, có một việc bắt đầu từ chính bữa cơm của mỗi gia đình. Bớt đi một phần, góp lại một bơ gạo, để một người khác có thêm một bữa ăn.

“Hũ gạo cứu đói” vì thế không chỉ gợi nhớ một phong trào trong những ngày đầu của nước Việt Nam mới, mà còn ghi lại một cách nhân dân cùng nhau vượt qua hoàn cảnh đặc biệt khó khăn bằng tinh thần tương trợ và sẻ chia.