“Một câu hỏi của đứa trẻ”

(Sau chiến tranh)

Bác Hòa – một cựu chiến binh từng đi qua những năm tháng ác liệt ở tuyến Trường Sơn – kể lại câu chuyện này vào một buổi chiều rất bình thường, khi ông đã về già, sống cùng con cháu trong một ngôi nhà nhỏ.

Hôm đó, trời không nắng gắt, cũng không mưa. Ông ngồi trước hiên, sửa lại cái ghế gỗ cũ. Đứa cháu nội chừng tám, chín tuổi ngồi cạnh, nghịch mấy viên sỏi, thỉnh thoảng lại nhìn ông với vẻ tò mò.

Nó đã nghe nhiều người lớn nhắc về “thời ông đi bộ đội”, nhưng với nó, đó là một thứ gì đó xa xôi, giống như chuyện trong sách.

Nó hỏi, rất tự nhiên:
“Ông ơi… ngày xưa ông có sợ không?”

Bác Hòa không trả lời ngay.

Tay ông vẫn cầm chiếc búa, nhưng dừng lại giữa chừng. Ánh mắt nhìn ra phía con đường trước nhà, nơi mấy đứa trẻ khác đang chơi đùa, tiếng cười vang lên nhẹ tênh.

Ông im lặng khá lâu.

Lâu đến mức đứa bé tưởng ông không nghe thấy.

Rồi ông nói, giọng trầm:
“Có chứ.”

Đứa cháu ngẩng lên, ngạc nhiên:
“Thật hả ông? Cháu tưởng bộ đội là không sợ gì cơ.”

Ông khẽ cười, nhưng nụ cười rất nhẹ:
“Không ai là không sợ đâu.”

Ông đặt chiếc búa xuống, xoa xoa bàn tay đã chai sạn theo thói quen, rồi nói chậm rãi hơn:

“Bom rơi, đạn nổ… ai mà không sợ. Có lúc nằm trong hầm, nghe đất đá rung lên, chỉ nghĩ… không biết mình còn ra được không. Có lúc hành quân ban đêm, rừng tối om, đi sau lưng đồng đội mà vẫn thấy tim đập mạnh.”

Đứa bé im lặng nghe, không chen vào.

Một lúc sau, nó lại hỏi:
“Vậy… sao ông vẫn đi?”

Câu hỏi rất đơn giản.

Nhưng bác Hòa lại im lặng thêm một lần nữa.

Lần này lâu hơn.

Ông nhìn đứa cháu, rồi lại nhìn ra xa — nơi bầu trời chiều đang dần dịu xuống, những mái nhà yên bình nằm san sát.

Ông nói, chậm rãi từng chữ:

“Vì nếu ông không đi… thì sau này con sẽ phải đi.”

Đứa bé không hiểu hết.

Nó chỉ nhíu mày, như đang cố nghĩ xem câu nói đó nghĩa là gì.

Còn bác Hòa thì không giải thích thêm.

Ông chỉ đưa tay xoa đầu cháu, rồi tiếp tục sửa chiếc ghế như chưa có chuyện gì.

Nhưng sau này, mỗi lần nhớ lại, chính ông cũng nói:

“Có những điều ngày xưa mình làm… lúc đó không nghĩ nhiều. Chỉ biết là phải làm. Đến khi hòa bình rồi, nhìn con cháu lớn lên… mới hiểu vì sao mình đã không dừng lại, dù rất sợ.”

Ông ngừng một chút, rồi nói nhỏ:

“Không phải vì mình không biết sợ… mà vì có những thứ còn đáng sợ hơn cả nỗi sợ của chính mình.”