Một chiến sĩ biệt động Sài Gòn trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam

Nguyễn Văn Trỗi

Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) là một chiến sĩ biệt động Sài Gòn trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Ông được biết đến nhiều nhất qua vụ mưu sát Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara năm 1964, sau đó bị bắt, kết án tử hình và trở thành một biểu tượng được tôn vinh trong ký ức lịch sử chính thức của Việt Nam. 

Cuộc đời và hoạt động

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, nay thuộc Điện Thắng Trung. Khi còn trẻ, ông vào Sài Gòn mưu sinh, học nghề điện và làm công nhân tại Nhà máy điện Chợ Quán. Năm 1963, ông tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn, hoạt động bí mật trong nội đô. 

Sự kiện năm 1964

Tháng 5 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi tham gia kế hoạch gài mìn tại cầu Công Lý (nay khu vực mang tên cầu Nguyễn Văn Trỗi) nhằm tấn công đoàn xe chở Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam. Kế hoạch bị bại lộ và ông bị bắt ngày 9 tháng 5 năm 1964. Sau phiên tòa quân sự, ông bị tuyên án tử hình và bị xử bắn tại nhà lao Chí Hòa ngày 15 tháng 10 năm 1964. Các nguồn lịch sử ghi nhận ông giữ lập trường chính trị của mình cho đến những phút cuối trước khi bị hành quyết. 

Di sản

Sau khi qua đời, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và trở thành một hình tượng tiêu biểu trong giáo dục truyền thống cách mạng tại Việt Nam. Tên của ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học, công trình công cộng và các địa điểm tưởng niệm trên cả nước; cuộc đời ông cũng là cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc và điện ảnh